BEOWULF Old English Edition Notes: ( ) Parenthesis indicate letters invisible to the naked eye, but supplied by other means [ ] Brackets indicate commonly accepted emendations “ ” Quotes are inserted by the editor, as is most punctuation | Bar indicates the beginning of a new numbered folio leaf [:] Bracketed colon indicates letters altogether missing [...] Elispses indicate letters wholly obscured 129r |HWÆT: WE GARDENA     IN GEARDAGUM þeodcyninga     þrym gefrunon. Hu ða æþelingas     elle(n) fremedon! Oft Scyld Scefing     sceaþen[a] þreatum 5 monegum mægþum     meodosetla ofteah, egsode eorl,     syððan ærest wear(ð) feasceaft funden.     He þæs frofre geba(d), weox under wolcnum,     weorðmyndum þah, oð þæt him æghwylc     þara ymbsittendra 10 ofer hronrade     hyran scolde, gomban gyldan.     Þæt wæs god cyning. Ðæm eafera wæs     æfter cenned geong in geardum,     þone God sende folce to frofre.     Fyrenðearfe ongeat. 15 Þæt hie ær drugon     aldor[le]ase lange hwile.     Him þæs Liffrea, wuldres wealdend,     woroldare forgeaf. Beowulf wæs breme,     blæd wide sprang, Scyldes eafera     Scedelandum in. 20 Swa sceal ge[ong] [g]uma     gode gewyrcean, 129v fromum feohgiftum     on fæder |[bea](r)me, þæt hine on ylde     eft gewunigen wi(l)gesiþas,     þonne wig cume, leode gelæsten.     Lofdædum sceal 25 in mægþa gehwære     man geþeon. Him ða Scyld gewat     to gescæphwile felahror feran     on Frean wære. Hi hyne þa ætbæron     to brimes faroðe, swæse gesiþas.     Swa he selfa bæd 30 þenden wordum weold     wine Scyldinga. Leof landfruma     lange ahte. Þær æt hyðe stod     hringedstefna, isig 7 utfus,     æþelinges fær. Aledon þa     leofne þeoden, 35 beaga bryttan     on bearm scipes, mærne be mæste.     Þær wæs madma fela of feorwegum     frætwa gelæded. Ne hyrde ic cymlicor     ceol gegyrwan hildewæpnum     7 heaðowædum, 40 billum 7 byrnum.     Him on bearme læg madma mænigo,     þa him mid scoldon on flodes æht     feor gewitan. Nalæs hi hine læssan     lacum teodan, þeodgestreonum,     þon[ne] (þ)a d(y)don, 45 þe hine æt frumsceafte     forð onsendon 130r ænne ofer yðe     umborwe|sende. Þa gyt hie him asetton     segen g(y)[l]denne heah ofer heafod,     leton holm ber(an) geafon on garsecg.     Him wæs geomor sefa, 50 murnende mod.     Men ne cunnon secgan t(o) soðe     selerædenne, hæleð under heofenum,     hwa þæm hlæste onfeng. .I.   ÐA wæs on burgum     Beowulf Scyldinga leo(f) leodcyning     longe þrage, 55 folcum gefræge.     Fæder ellor hwearf, aldor of earde.     Oþ þæt him eft onwoc heah Healfdene,     heold þenden lifde, gamol 7 guðreouw,     glæde Scyldingas. Ðæm feower bearn     forðgerimed 60 in worold wocun:     weoroda ræswa, Heorogar, 7 Hroðgar,     7 Halga til. Hyrde ic þæt [æþele] [an]     [wearð] Elan cwen, Heaðo-Scilfingas     healsgebedda. Þa wæs Hroðgare     heresped gyfen, 65 wiges weorðmynd,     þæt him his winemagas georne hyrdon,     oðð þæt seo geogoð geweox magodriht micel.     Him on mod bearn þæt healreced     hatan wolde, 130v |[medo]ærn micel     men gewyrcean - 70 þone yldo (b)earn     æfre gefrunon - 7 þær on innan     eall (g)edælan geongum 7 ealdum,     swylc him God sealde, buton folcscare     7 feorum gumena. (Ð)a ic wide gefrægn     weorc gebannan 75 manigre mægþe     geond þisne middangeard, folcstede frætwan.     Him on fyrste gelomp, ædre mid yldum,     þæt hit wearð ealgearo, healærna mæst.     Scop him Heort naman, se þe his wordes geweald     wide hæfde. 80 He beot ne aleh,     beagas dælde, sinc æt symle.     Sele hlifade, heah 7 horngeap.     Heaðowylma bad, laðan liges.     Ne wæs hit lenge þa gen þæt se secghete     aþum swerian, 85 æfter wælniðe     wæcnan scolde. Ða se ellengæst     earfoðlice þrage geþolode,     se þe in þystrum bad, þæt he dogora gehwam     dream gehyrde hludne in healle.     Þær wæs hearpan sweg, 90 swutol sang scopes.     Sægde, se þe cuþe, frumsceaft fira     feorran reccan, 132r |cwæ(ð) þæt se Ælmihtiga     eorðan w(orh)[te], wlitebeorhtne wang,     swa wæter b(e)bugeð, gesette sigehreþig     sunn(an) 7 monan, 95 leoman to leohte     landb(uen)dum. 7 gefrætwade     foldan sceatas, leomum 7 leafum,     lif eac gesceop cy(n)na gehwylcum     þara ðe cwice hwyrfa(þ.) Swa ða drihtguman     dreamum lifd(on) 100 eadiglice,     oð ðæt an ongan fyrene fre[m]man,     feond on helle. Wæs se grimma gæst     Grendel haten, mære mearcstapa,     se þe moras heold, fen 7 fæsten.     Fifelcynnes eard 105 wonsæli wer     weardode hwile, siþðan him Scyppend     forscrifen hæfde in Caines cynne.     Þone cwealm gewræc, ece Drihten,     þæs þe he Abel slog. Ne gefeah he þære fæhðe,     ac He hine feor forwræc, 110 Metod for þy mane     mancynne fram. Þanon untydras     ealle onwocon, eotenas 7 ylfe     7 orcneas, 132v swylce gi|[ga](ntas),     þa wið Gode wunnon lange þrag(e).     (He) him ðæs lean forgeald. .II.   115 (Ge)wat ða neosian,     syþðan niht becom, hean huses,     hu hit Hring-Dene æfter (b)eorþege     gebun hæfdon. Fand þa ðær inne     æþelinga gedriht swefan æfter (sy)mble.     Sorge ne cuðon, 120 wonsceaft wera.     Wiht unhælo, grim 7 grædig,     gearo sona wæs, reoc 7 reþe,     7 on ræste genam þritig þegna.     Þanon eft gewat huðe hremig     to ham faran, 125 mid þære wælfylle     wica neosan. Ða wæs on uhtan     mid ærdæge Grendles guðcræft     gumum undyrne. Þa wæs æfter wiste     wop upahafen, micel morgensweg.     Mære þeoden 130 æþeling ærgod,     unbliðe sæt, þolode ðryðswyð,     þegnsorge dreah, syðþan hie þæs laðan     last sceawedon, wergan gastes.     Wæs þæt gewin to strang, 133r lað 7 longsum.     Næs hit lengra |(f)yrst, 135 ac ym(b) ane niht     ef(t gefremede) morðbeala mare,     7 no mearn fore fæhðe 7 fyrene.     Wæs to fæst on þam. Þ(a) wæs eaðfynde     þe him elles hwær geru(m)licor     ræste [wolde], 140 bed æfter burum,     ða hi(m) gebeacnod wæs, gesægd soðlice     sweo(to)lan tacne healðegnes hete.     Heold h(y)ne syðþan fyr 7 fæstor,     se þæm feonde ætwand. Swa rixode     7 wið rihte wan, 145 ana wið eallum,     oð þæt idel stod husa selest.     Wæs seo hwil micel, twelf wintra tid,     torn geþolode wine, scyldenda,     weana gehwelcne, sidra sorga.     Forðam [sona] wearð 150 ylda bearnum     undyrne, cuð, gyddum geomore,     þætte Grendel wan hwile wið Hroþgar,     heteniðas wæg, fyrene 7 fæhðe     fela missera, singale sæce.     Sibbe ne wolde 155 wið manna hwone     mægenes Deniga, feorhbealo feorran,     fea þingian. Ne þær nænig witena     wenan þorfte beorhtre bote     to ban[an] folmum. 133v |[Atol] (æglæca)     (eh)tende wæs 160 deorc deaþsc(ua),     (du)guþe 7 geogoþe, seomade 7 syrede,     (s)innihte heold mistige moras.     Men ne (c)unnon hwyder helrunan     hwyrftum scriþað. Swa fela fyrena     feond mancyn(n)es, 165 atol angengea,     oft gefremede, (h)eardra hynða.     Heorot eardode, sinc(fa)ge sel     sweartum nihtum. No he þone gifstol     gretan moste maþðum for Metode,     ne his myne wisse. 170 Þæt wæs wræc micel     wine Scyldinga, modes brecða.     Monig oft gesæt rice to rune;     ræd eahtedon, hwæt swiðferhðum     selest wære wið færgryrum     to gefremmanne. 175 Hwilum hie geheton     æt hrærgtrafum wigweorþunga,     wordum bædon þæt him gastbona     geoce gefremede wið þeodþreaum.     Swylc wæs þeaw hyra, hæþenra hyht.     Helle gemundon 180 in modsefan,     Metod hie ne cuþon, dæda Demend,     ne wiston hie Drihten God. 134r |(Ne hie) huru heofena Helm     herian (ne) cuþon, wuldres Waldend.     Wa bið þæm ðe sceal þurh sliðne nið     sawle bescufa(n) 185 in fyres fæþm,     frofre ne wenan, wihte gewendan.     Wel bið þæm þe mot æfter deaðdæge     Drihten secean 7 to fæder fæþmum     freoðo wilnian. .III.   Swa ða mælceare     maga Healfdenes 190 singala seað.     Ne mihte snotor hæleð wean onwendan.     Wæs þæt gewin to swyð, laþ 7 longsum,     þe on ða leode becom, nydwracu niþgrim,     nihtbealwa mæst. Þæt fram ham gefrægn     Higelaces þegn, 195 god mid Geatum,     Grendles dæda. Se wæs moncynnes     mægenes strengest on þæm dæge     þysses lifes, æþele 7 eacen.     Het him yðlidan godne gegyrwan.     Cwæð, he guðcyning 200 ofer swanrade     secean wolde, mærne þeoden,     þa him wæs manna þearf. Ðone siðfæt him     snotere ceorlas 134v lyt hwon logon.     |(Þeah) he him leof wære, hwetton hige(rofne).     (Hæ)l sceawedon. 205 Hæfde se goda     Geata leoda (c)empan gecorone,     þara þe he cenoste findan mihte.     Fiftyna sum sundwudu sohte,     secg wisade, lagucræftig mon     landgemyrcu. 210 Fyrst forð gewat.     Flota wæs on yðum, bat under beorge.     Beornas gearwe on stefn stigon.     Streamas wundon, sund wið sande.     Secgas bæron on bearm nacan     beorhte frætwe, 215 guðsearo geatolic.     Guman ut scufon, weras on wilsið     wudu bundenne. Gewat þa ofer wægholm,     winde gefysed, flota famiheals     fugle gelicost, oð þæt ymb antid     oþres dogores 220 wundenstefna     gewaden hæfde, þæt ða liðende     land gesawon, brimclifu blican,     beorgas steape, side sænæssas.     Þa wæs sund liden, eoletes æt ende.     Þanon up hraðe 225 Wedera leode     on wang stigon, sæwudu sældon.     Syrcan hrysedon, guðgewædo.     Gode þancedon þæs þe him yþlade     eaðe wurdon. 135r |(Þa) of wealle geseah     weard Scildinga, 230 se þe (holm)clifu     healdan scolde, beran ofer bolcan     beorhte randas, fyrdsearu fuslicu.     Hine fyrwyt bræc modgehygdum     hwæt þa men wæron. Gewat him þa to waroðe     wicge rid(an), 235 þegn Hroðgares,     þrymmum cwehte mægenwudu mundum,     meþelwordum frægn. "Hwæt, syndon ge     searohæbbendra, byrnum wer(e)de,     þe þus brontne ceol ofer lagustræte     lædan cwomon, 240 hider ofer holmas?" [H]e wæs endesæta,     ægwearde heold, þe on land Dena     laðra nænig mid scipherge     sceðþan ne meahte. "No her cuðlicor     cuman ongunnon 245 lindhæbbende,     ne ge leafnesword guðfremmendra     gearwe ne wisson, maga gemedu.     Næfre ic maran geseah eorla ofer eorþan     ðonne is eower sum, secg on searwum.     Nis þæt seldguma, 250 wæpnum geweorðad.     Næfre him his wlite leoge, ænlic ansyn.     Nu ic eower sceal 135v frumcyn witan,     ær ge fyr |(heon)an leassceaweras     on land Den(a) furþur feran.     Nu ge feorbuend, 255 mereliðende     mine gehyrað anfealdne geþoht:     ofost is selest to gecyðanne.     (H)wanan eowre cyme syndon?" .IIII.   Him se yldesta     andswarode, werodes wisa,     wordhord onleac: 260 "We synt gumcynnes     Geata leode 7 Higelaces     heorðgeneatas. Wæs min fæder     folcum gecyþed, æþele ordfruma,     Ecgþeow hatan. Gebad wintra worn,     ær he on weg hwurfe, 265 gamol of geardum.     Hine gearwe geman, witena welhwylc     wide geond eorþan. We þurh holdne hige     hlaford þinne, sunu Healfdenes,     secean cwomon, leodgebyrgean.     Wes þu us larena god. 270 Habbað we to þæm mæran     micel ærende, Deniga frean.     Ne sceal þær dyrne sum wesan þæs, ic wene.     Þu wast, gif hit is 136r swa we soþlice     |secgan hyrdon, þæt mid Scyldingum     scea(ðona) ic nat hwylc, 275 deogol dædhata,     deorcu(m) nihtum, eaweð þurh egsan     uncuðne ni(ð), hynðu 7 hrafyl.     Ic þæs Hroðgar mæg, þur(h) rumne sefan,     ræd gelæran, hu he, fro(d 7) god,     feond oferswyðeþ - 280 gyf him edwend(an)     æfre scolde, bealuwa bisigu,     bot eft cuman. 7 þa cearwylmas     colran wurðaþ, oððe a syþðan     earfoðþrage, þreanyd þolað,     þenden þær wunað 285 on heahstede     husa selest." Weard maþelode,     ðær on wicge sæt, ombeht unforht:     "Æghwæþres sceal scearp scyldwiga     gescad witan worda 7 worca,     se þe wel þenceð. 290 Ic þæt gehyre,     þæt þis is hold weorod frean Scyldinga.     Gewitaþ forð beran wæpen 7 gewædu.     Ic eow wisige. Swylce ic maguþegnas     mine hate wið feonda gehwone     flotan eowerne, 295 niwtyrwydne     nacan on sande, arum healdan,     oþ ðæt eft byreð 136v ofer lagustrea|(mas)     leofne mannan, wudu wundenhals     (t)o Wedermearce. Godfremmendra     swylcum gifeþe bið 300 þæt þone hilderæs     hal gedigeð." Gewiton him þa feran.     Flota (s)tille bad, seomode on sole     sidfæþmed (sc)ip, on ancre fæst.     Eoforlic scionon (o)fer hleorberan,     gehroden golde, 305 fah 7 fyrheard.     Ferhwearde heold, guþmod grummon.     Guman onetton, sigon ætsomne,     oþ þæt hy æltimbred, geatolic 7 goldfah,     ongyton mihton. Þæt wæs foremærost     foldbuendum 310 receda under roderum.     On þæm se rica bad. Lixte se leoma     ofer landa fela. Him þa hildedeor     of modigra torht getæhte,     þæt hie him to mihton gegnum gangan.     Guðbeorna sum 315 wicg gewende,     word æfter cwæð. "Mæl is me to feran.     Fæder alwalda mid arstafum     eowic gehealde, siða gesunde.     Ic to sæ wille, 137r wið |(w)ra(ð) werod     wearde healdan." .V.   320 Stræt wæs stanfah,     stig wisode gumum ætgædere.     Guðbyrne scan heard, hondlocen,     hringiren scir song in searwum,     þa hie to sele furðum in hyra gryregeatwum     gangan cwomon. 325 Setton sæmeþe     side scyldas, rondas regnhearde     wið þæs recedes weal, bugon þa to bence.     Byrnan hringdon, guðsearo gumena.     Garas stodon sæmanna searo,     samod ætgædere, 330 æscholt ufan græg.     Wæs se irenþreat wæpnum gewurþad.     Þa ðær wlonc hæleð oretmecgas     æfter hæleþum frægn: "Hwanon ferigeað ge     fætte scyldas græge syrcan     7 grimhelmas, 335 heresceafta heap?     Ic eom Hroðgares ar 7 ombiht.     Ne seah ic elþeodige þus manige men     modiglicran. Wen' ic þæt ge for wlenco,     nalles for wræcsiðum, 137v ac for hige|(þry)mmum     Hroðgar sohton." 340 Him þa elle(n)rof     andswarode, wlanc Wedera leod,     word æfter spræc, heard under helme.     "We synt Higelaces beodgeneatas.     Beowulf is min nama. Wille ic asecgan     sunu Healfdenes, 345 mærum þeodne,     min ærende, aldre þinum,     gif he us geunnan wile þæt we hine swa godne     gretan moton." Wulfgar maþelode.     Þæt wæs Wendla leod, wæs his modsefa     manegum gecyðed, 350 wig 7 wisdom:     "Ic þæs wine Deniga, frean Scildinga,     frinan wille, beaga bryttan,     swa þu bena eart, þeoden mærne     ymb þinne sið, 7 þe þa andsware     ædre gecyðan 355 ðe me se goda     agifan þenceð." Hwearf þa hrædlice     þær Hroðgar sæt, eald 7 unhar,     mid his eorla gedriht. Eode ellenrof     þæt he for eaxlum gestod Deniga frean.     Cuþe he duguðe þeaw. 138r Wulfgar maðelode     |to [h]i(s) winedrihtne: "Her syndon ge(fere)de,     feorran cumene, ofer geofenes (be)gang     Geata leode. Þone yldestan     ore(t)mecgas Beowulf nemnað.     Hy benan synt, 365 þæt hie, þeoden min,     wið þe moton wordum wrixlan.     No ðu him wearne geteoh ðinra gegncwida,     glædman Hroðgar. Hy on wiggetawum     wyrðe þinceað eorla geæhtlan.     Huru se aldor deah, 370 se þæm heaðorincum     hider wisade." .VI.   Hroðgar maþelode,     helm Scyldinga: "Ic hine cuðe     cnihtwesende. Wæs his ealdfæder     Ecgþeo haten. Ðæm to ham forgeaf     Hreþel Geata, 375 angan dohto(r).     Is his eaforan nu heard her cumen,     sohte holdne wine. Ðonne sægdon þæt,     sæliþende, þa ðe gifsceattas     Geata fyredon 138v þyder to þance,     þæt he þri|(tig)es 380 manna mægencræft     on his (mund)gripe heaþorof hæbbe.     Hine halig God for arstafum     us onsende, to West-Denum,     (þ)æs ic wen hæbbe, wið Grendles gryre.     (Ic) þæm godan sceal 385 for his modþræce     (m)admas beodan. Beo ðu on ofeste,     hat in gan seon sibbegedriht     samod ætgædere. Gesaga him eac wordum,     þæt hie sint wilcuman Deniga leodum."     Word inne abead. 390 "Eow het secgan,     sigedrihten min, aldor East-Dena,     þæt he eower æþelu can, 7 ge him syndon     ofer sæwylmas heardhicgende     hider wilcuman. Nu ge moton gangan     in eowrum guðgeatawum, 395 under heregriman,     Hroðgar geseon. Lætað hildebord     her onbidan, wuduwælsceaftas,     worda geþinges." Aras þa se rica,     ymb hine rinc manig þryðlic þegna heap.     Sume þær bidon, 139r heaðoreaf heoldon,     swa him se |(hea)rda bebead. Snyredon ætsomn(e).     (Þa) secg wisode under Heorotes hrof, hea[rd] under helme,     þæt he on heoðe gestod. Beowulf maðelode.     On him byrne scan, 405 sea[ro]net seowed     smiþes orþancum: "Wæs þu, Hr(oð)gar, hal.     Ic eom Higelaces mæg 7 magoðegn.     Hæbbe ic mærða fela ongunnen on geogoþe.     Me wearð Grendles þing on minre eþeltyrf     undyrne cuð. 410 Secgað sæliðend     þæt þæs sele stande, reced selesta     rinca gehwylcum, idel 7 unnyt,     siððan æfenleoht under heofenes hador     beholen weorþeð. Þa me þæt gelærdon     leode mine, 415 þa selestan,     snotere ceorlas, þeoden Hroðgar,     þæt ic þe sohte, for þan hie mægenes cræft     mine cuþon; selfe ofersawon,     ða ic of searwum cwom, fah from feondum,     þær ic fife geband, 420 yðde eotena cyn,     7 on yðum slog niceras nihtes;     nearoþearfe dreah, 139v wræc |(Wed)[e]ra nið.     Wean ahsodon, forgrand g(ra)mum.     7 nu wið Grendel sceal, wið þam aglæcan     ana gehegan 425 ðing wið þyrse.     (Ic) þe nu ða, brego Beorht-Dena     biddan wille, eodor Scyldinga,     anre bene, þæt ðu me ne forwyrne,     wigendra hleo, freowine (f)olca,     nu ic þus feorran com: 430 þæt ic mote ana     - minra eorla gedryht 7 þes hearda heap! -     Heorot fælsian. Hæbbe ic eac geahsod     þæt se æglæca for his wonhydum     wæpna ne recceð. Ic þæt þonne forhicge,     swa me Higelac sie, 435 min mondrihten,     modes bliðe, þæt ic sweord bere     oþðe sidne scyld, geolorand to guþe.     Ac ic mid grape sceal fon wið feonde     7 ymb feorh sacan, lað wið laþum.     Ðær gelyfan sceal 440 Dryhtnes dome,     se þe hine deað nimeð. Wen' ic þæt he wille,     gif he wealdan mot in þæm guðsele,     Geotena leode 140r etan unforhte,     swa he |oft dyde mægenhreð manna.     Na (þu) minne þearft 445 hafalan hydan,     ac he me habban wile deore fahne,     gif mec deað nimeð. Byreð blodig wæl,     byrgea(n) þenceð, eteð angenga     unmurnlice, mearcað morhopu.     No ðu ymb mines ne þearft 450 lices feorme     leng sorgian. Onsend Higelace     gif mec hild nime, beaduscruda betst,     þæt mine breost wereð, hrægla selest.     Þæt is Hrædlan laf Welandes geweorc.     Gæð a wyrd swa hio scel. .VII.   455 Hroðgar maþelode,     helm Scyldinga: "Fere fyhtum, þu,     wine min Beowulf, 7 for arstafum     usic sohtest. Gesloh þin fæder     fæhðe mæste. Wearþ he Heaþolafe     to handbonan 460 mid Wilfingum.     Ða hine [wi]gara cyn for herebrogan     habban ne mihte. Þanon he gesohte     Suð-Dena folc 140v ofer yða gewealc     Ar-|(Scyl)dinga. Ða ic furþum weold     folce Deninga 465 7 on geogoðe heold     gimmerice hordburh hæleþa.     Ða wæs Heregar dead, min yldra mæg     unlifigende, bearn (H)ealfdenes.     Se wæs betera ðonne ic. Siððan (þ)a fæhðe     feo þingode. 470 Sende ic Wylfingum     ofer wæteres hrycg ealde madmas.     He me aþas swor. Sorh is me to secganne     on sefan minum, gumena ængum,     hwæt me Grendel hafað hynðo on Heorote     mid his heteþancum, 475 færniða gefremed.     Is min fletwerod, wigheap gewanod.     Hie wyrd forsweop on Grendles gryre.     God eaþe mæg þone dolsceaðan     dæda getwæfan. Ful oft gebeotedon,     beore druncne, 480 ofer ealowæge     oretmecgas, þæt hie in beorsele     bidan woldon Grendles guþe     mid gryrum ecga. Ðonne wæs þeos medoheal     on morgentid drihtsele dreorfah,     þonne dæg lixte, 141r eal |bencþelu     blode bestymed, heall heor(u)dreore.     Ahte ic holdra þy læs, deorre duguðe,     þe þa deað fornam. Site nu t(o) symle     7 onsæl meoto, sigehreð secgum,     swa þin sefa hwette." 490 Þa wæs Geatmæcgum     geador ætsomne on beorsele     benc gerymed. Þær swiðferhþe     sittan eodon, þryðum dealle.     Þegn nytte beheold, se þe on handa bær     hroden ealowæge, 495 scencte scir wered.     Scop hwilum sang hador on Heorote.     Þær wæs hæleða dream, duguð unlytel     Dena 7 Wedera. .VIII.   HVNferð maþelode,     Ecglafes bearn, þe æt fotum sæt     frean Scyldinga. 500 Onband beadurune.     Wæs him Beowulfes sið, modges merefaran,     micel æfþunca, forþon þe he ne uþe     þæt ænig oðer man 141v æfre |mærða þon ma     middangeardes gehedde under heofenum     þonne he sylfa: 505 "Eart þu se Beowulf,     se þe wið Brecan wunne on sidne sæ,     ymb sund flite, ðær git for wlence     wada cunnedon 7 for dolgilpe     on deop wæter aldrum neþdon?     Ne inc ænig mon, 510 ne leof ne lað,     belean mihte sorhfullne sið,     þa git on sund reon. Þær git eagorstream     earmum þehton, mæton merestræta,     mundum brugdon, glidon ofer garsecg.     Geofon yþum 515 weol, wintrys wylm.     Git on wæteres æht seofon niht swuncon.     He þe æt sunde oferflat, hæfde mare mægen.     Þa hine on morgentid on Heaþo-Ræmes.     holm up ætbær, Ðonon he gesohte     swæsne .eðel., 520 leof his leodum,     lond Brondinga, freoðoburh fægere,     þær he folc ahte, 142r burh 7 beagas.     |Beot eal wið þe sunu Beanstanes     so[ðe] gelæste. Ðonne wene ic to þe     wyrsan (ge)þingea, 525 ðeah þu heaðoræsa     gehwær dohte, grimre guðe,     gif þu Grendl(es) dearst nihtlongne fyrst     nean bi(dan)." Beowulf maþelode,     bearn Ecgþeowes: "Hwæt, þu worn fela,     wine min Hunfer(ð), 530 beore druncen,     ymb Brecan spræce, sægdest from his siðe.     Soð ic talige þæt ic merestrengo     maran ahte, earfeþo on yþum,     ðonne ænig oþer man. Wit þæt gecwædon,     cnihtwesende 535 7 gebeotedon     - wæron begen þa git on geogoðfeore     þæt wit on garsecg ut aldrum neðdon,     7 þæt geæfndon swa. Hæfdon swurd nacod,     þa wit on sund reon, heard on handa.     Wit unc wið hronfixas 540 werian þohton.     No he wiht fram me flodyþum feor     fleotan meahte, hraþor on holme,     no ic fram him wolde. 142v Ða wit æt|(s)omne     on sæ wæron fif nihta fyrst,     (o)þ þæt unc flod todraf, 545 wado weallende,     wedera cealdost, nipende niht,     7 norþan(w)ind heaðogrim ondhwearf.     Hreo wæron (y)þa. Wæs merefixa     mod onhrered: þær me wið laðum     licsyrce min 550 heard hondlocen,     helpe gefremede, beadohrægl broden,     on breostum læg, golde gegyrwed.     Me to grunde teah, fah feondscaða,     fæste hæfde, grim on grape.     Hwæþre me gyfeþe wearð 555 þæt ic aglæcan     orde geræhte, hildebille.     Heaþoræs fornam mihtig meredeor     þurh mine hand." .VIIII.   "Swa mec gelome     laðgeteonan þreatedon þearle.     Ic him þenode 560 deoran sweorde,     swa hit gedefe wæs. Næs hie ðære fylle     gefean hæfdon, manfordædlan,     þæt hie me þegon, symbel ymbsæton     sægrunde neah. 143r Ac on mergenne,     mecum |wunde, 565 be yðlafe     uppe lægon, swe(o[r]dum) aswefede,     þæt syðþan na ymb bront(ne) ford     brimliðende lade ne letton.     (Leoht) eastan com, beorht beacen Godes,     brimu swaþredon, 570 þæt ic sænæssas     geseon mihte, windige weallas.     Wyrd oft nereð unfægne eorl,     þonne his ellen deah. Hwæþere me gesælde     þæt ic mid sweorde ofsloh niceras nigene.     No ic on niht gefrægn 575 under heofones hwealf     heardran feohtan, ne on egstreamum     earmran mannon. Hwaþere ic fara feng     feore gedigde, siþes werig.     Ða mec sæ oþbær, flod æfter faroðe     on Finna land, 580 w[a]du weallendu.     No ic wiht fram þe swylcra searoniða     secgan hyrde, billa brogan.     Breca næfre git æt heaðolace,     ne gehwæþer incer, swa deorlice     dæd gefremede 585 fagum sweordum.     No ic þæs gylpe, þeah ðu þinum broðrum     to banan wurde, 143v heafodmægum.     Þæs þu in | (hell)e scealt werhðo dreogan,     þeah þin (wit) duge. Secge ic þe to soðe,     sunu Ecg(laf)es, 590 þæt næfre Gredel swa fela     gryra gefremede, atol æglæca     ealdre þinum, hynðo on Heorote,     gif þin hige wære, sefa swa searogrim     swa þu self talast. Ac he hafað onfunden     þæt he þa fæhðe ne þearf, 595 atole ecgþræce     eower leode swiðe onsittan     Sige-Scyldinga. Nymeð nydbade,     nænegum arað leode Deniga,     ac he lust wigeð, swefeð ond sendeþ,     secce ne weneþ 600 to Gar-Denum.     Ac ic him Geata sceal eafoð 7 ellen     ungeara nu guþe gebeodan.     Gæþ eft, se þe mot, to medo modig,     siþþan morgenleoht ofer ylda bearn     oþres dogores, 605 sunne sweglwered     suþan scineð." Þa wæs on salum     sinces brytta, gamolfeax 7 guðrof.     Geoce gelyfde, 144r |brego Beorht-Dena     - gehyrde on (Beo)wulfe, folces hyrde,     fæstrædne geþoht. 610 Ðær wæs hæleþa hleahtor,     hlyn swynsode, word wæron wynsume.     Eode Wealhþeow forð, cwen Hroðgares,     cynna gemyndig, grette goldhroden     guman on healle. 7 þa freolic wif     ful gesealde 615 ærest East-Dena     eþelwearde, bæd hine bliðne     æt þær(e) beorþege, leodum leofne.     He on lust geþeah symbel 7 seleful,     sigerof kyning. Ymbeode þa,     ides Helminga, 620 duguþe 7 geogoþe     dæl æghwylcne, sincfato sealde,     oþ þæt sæl alamp þæt hio Beowulfe,     beaghroden cwen, mode geþungen,     medoful ætbær. Grette Geata leod,     Gode þancode 625 wisfæst wordum,     þæs ðe hire se willa gelamp, þæt heo on ænigne     eorl gelyfde fyrena frofre.     He þæt ful geþeah, 144v wælreow wiga     |(æt W)ealhþeon, 7 þa gyddode,     guþe gefysed. 630 Beowulf maþelode,     bearn Ecgþeowes: "Ic þæt hogode,     þa ic on holm gestah, sæbat gesæt     mid minra secga gedriht, þæt ic anunga     eowra leoda willan geworhte,     oþðe on wæl crunge, 635 feondgrapum fæst.     Ic gefremman sceal eorlic ellen,     oþðe endedæg on þisse meoduhealle     minne gebidan." Ðam wife þa word     wel licodon, gilpcwide Geates.     Eode goldhroden, 640 freolicu folccwen,     to hire frean sittan. þa wæs eft, swa ær     inne on healle, þryðword sprecen,     ðeod on sælum, sigefolca sweg,     oþ þæt semninga sunu Healfdenes     secean wolde 645 æfenræste.     Wiste þæm ahlæcan to þæm heahsele     hilde geþinged, siððan hie sunnan leoht     geseon meahton, oþðe nipende     niht ofer ealle, scaduhelma gesceapu     scriðan cwoman, 650 wan under wolcnum.     Werod eall aras. Grette þa guma     [guman] oþerne, Hroðgar Beowulf,     7 him hæl abead, 145r winærnes |geweald,     7 þæt word acwæð: "Næfre ic ænegum men     ær alyfde, 655 siþðan ic hond 7 rond     hebban mihte, ðryþærn Dena,     buton þe nu ða. Hafa nu 7 geheald     husa selest, gemyne mærþo,     mægenellen cyð, waca wið wraþum.     Ne bið þe wilna gad 660 gif þu þæt ellenweorc     aldre gedigest." .X.   ÐA him Hroþgar gewat     mid his hæleþa gedryht, eodur Scyldinga     ut of healle. Wolde wigfruma     Wealhþeo secan, cwen to gebeddan.     Hæfde Kyningwuldor 665 Grendle togeanes,     swa guman gefrungon, seleweard aseted.     Sundornytte beheold ymb aldor Dena,     eotonweard abead. Huru Geata leod     georne truwode modgan mægnes,     Metodes hyldo. 670 Ða he him of dyde     isernbyrnan, helm of hafelan,     sealde his hyrsted sweord, irena cyst,     ombihtþegne, 7 gehealdan het     hildegeatwe. Gespræc þa se goda     gylpworda sum, 145v Beowulf |Geata,     ær he on bed stige: "No ic me an herewæsmun     hnagran talige, guþgeweorca,     þonne Grendel hine. Forþan ic hine sweorde     swebban nelle, aldre beneotan,     þeah ic eal mæge. 680 Nat he þara goda,     þæt he me ongean slea, rand geheawe,     þeah ðe he rof sie niþgeweorca.     Ac wit on niht sculon secge ofersittan,     gif h[e] gesecean dear wig ofer wæpen.     7 siþðan witig God, 685 on swa hwæþere hond,     halig Dryhten, mærðo deme,     swa him gemet þince." Hylde hine þa heaþodeor,     hleorbolster onfeng eorles andwlitan,     7 hine ymb monig snellic særinc     selereste gebeah. 690 Nænig heora þohte,     þæt he þanon scolde eft eardlufan     æfre gesecean, folc oþðe freoburh,     þær he afeded wæs. Ac hie hæfdon gefrunen     þæt hie ær to fela micles, in þæm winsele     wældeað fornam 695 Denigea leode.     Ac him Dryhten forgeaf 146r wigspeda gewiofu     |Wedera leodum, frofor 7 fult(um),     (þæt hie) feond heora ðurh anes cræft     ealle ofercomon, selfes mihtum.     Soð is gecyþed, 700 þæt mihtig God     manna cynnes weold (wide)ferhð.     Com on wanre niht scriðan s(cea)dugenga.     Sceotend swæfon, þa þæt hornreced     healdan scoldon, ealle buton an(um).     Þæt wæs yldum cuþ, 705 þæt hie ne moste,     þa Meto(d) nolde, se synscaþa     under sceadu bregdan. Ac he wæccende     wraþum on andan bad bolgenmod     beadwa geþinges. .XI.   Ða com of more     under misthleoþum 710 Grendel gongan,     Godes yrre bær. Mynte se manscaða     manna cynnes sumne b(e)syrwan     in sele þam hean. Wod under (wolc)num     to þæs þe he winreced, goldsele gum(e)na     gearwost wisse, 715 fættum fahne.     Ne wæs þæt forma sið þæt he Hroþgares     ham gesohte. 146v Næfre he on aldordagum,     ær |(ne) siþðan, heardran hæle,     healðegnas fand. Com þa to recede     rinc siðian, 720 dreamum bedæled.     Duru sona onarn, fyr(ben)dum fæst,     syþðan he hire folmum [æt]hran. Onbræd þa bealohydig,     ða [h]e gebolgen wæs, recedes muþan.     Raþe æfter þon on fagne flor     feond treddode, 725 eode yrremod.     Him of eagum stod ligge gelicost     leoht unfæger. Geseah he in recede     rinca manige, swefan sibbegedriht     samod ætgædere magorinca heap.     Þa his mod ahlog, 730 mynte þæt he gedælde,     ær þon dæg cwome, atol aglæca     anra gehwylces lif wið lice,     þa him alumpen wæs wistfylle wen.     Ne wæs (þæt) (w)yrd þa gen þæt he ma moste     manna cynnes 735 ðicgean ofer þa niht.     Þryðswyð beheold, mæg Higelaces,     hu se manscaða under færgripum     gefaran wolde. Ne þæt se aglæca     yldan þohte, 147A (131)r ac he ge|feng hraðe     forman siðe 740 slæpendn(e) rinc,     slat unwearnum, bat banlocan,     bl(od) edrum dranc, synsnædum swealh.     Sona hæfde unlyfigendes     ealgefeormod fe(t) 7 folma.     Forð near ætstop, 745 nam þa mid h(an)da     higeþihtigne rinc on ræste,     ræhte ongean feond mid folme.     He onfeng hraþe inwitþancum     7 wið earm gesæt. Sona þæt onfunde,     fyrena hyrde, 750 þæt he ne mette     middangeardes, eorþan sceatta,     on elran men mundgripe maran.     He on mode wearð forht on ferhðe.     No þy ær fram meahte. Hyge wæs him hinfus,     wolde on heolster fleon, 755 secan deofla gedræg.     Ne wæs his drohtoð þær swylce he on ealderdagum     ær gemette. Gemunde þa se goda,     mæg Higelaces, æfenspræce.     Uplang astod 7 him fæste wiðfeng.     Fingras burston. 760 Eoten wæs utweard,     eorl furþur stop. 147A (131)v Mynte se mæra,     |[hw](ær) he meahte swa, widre gewindan,     7 (o)n weg þanon fleon on fenhopu.     Wiste [h]is fingra geweald on grames grapum,     (þæt) he wæs geocorsið 765 þæt se hearmsca(þa)     to Heorute ateah. Dryhtsele (dy)nede.     Denum eallum wearð, ceasterbuendum,     cenra gehwylcum, eorlum ealuscerwen.     Yrre wæron begen, reþe renweardas.     Reced hlynsode. 770 Þa wæs wundor micel     þæt se winsele wiðhæfde heaþodeorum,     þæt he on hrusan ne feol, fæger foldbold.     Ac he þæs fæste wæs innan 7 utan     irenbendum searoþoncum besmiþod.     Þær fram sylle abeag 775 medubenc monig,     mine gefræge, golde geregnad,     þær þa graman wunnon. Þæs ne wendon ær,     witan Scyldinga, þæt hit a mid gemete     manna ænig, [b]etlic 7 banfag,     tobrecan meahte, 780 listum tolucan,     nymþe liges fæþm 147r swulge on swaþule.     Sweg |up astag, niwe geneahhe:     Norð-Denum st(od) atelic egesa,     anra gehwylcum þara (þe) of wealle     wop gehyrdon, 785 gryreleoð (ga)lan     Godes andsacan, sigeleasne sang,     (sar) wanigean, helle hæfton.     Heold hine fæste, se þe manna wæs     mægene str(en)gest on þæm dæge     þysses lifes. .XII.   790 Nolde eorla hleo     ænige þinga þone cwealmcuman     cwicne forlætan, ne his lifdagas     leoda ænigum nytte tealde.     Þær genehost brægd eorl Beowulfes,     ealde lafe, 795 wolde freadrihtnes     feorh ealgian, mæres þeodnes,     ðær hie meahton swa. Hie þæt ne wiston,     þa hie gewin drugon, heardhicgende     hildemecgas, 7 on healfa gehwone     heawan þohton, 800 sawle secan:     þone synscaðan ænig ofer eorþan,     irenna cyst, guðbilla nan     gretan nolde. 147v Ac he sigewæpnum     |(fo)rsworen hæfde, ecga gehwylcre.     Scolde (h)is aldorgedal 805 on ðæm dæge     þysses (lif)es earmlic wurðan,     7 se ellorgast (on) feonda geweald     feor siðian. Ða þæt (o)nfunde     se þe fela æror modes myrðe     (m)anna cynne 810 fyrene gefremede,     he (f)ag wið God, þæt him se lichoma     læstan (n)olde, ac hine se modega     mæg Hygela(c)es hæfde be honda.     Wæs gehwæþer oðrum lifigende lað.     Licsar gebad, 815 atol æglæca.     Him on eaxle wearð syndolh sweotol,     seonowe onsprungon, burston banlocan.     Beowulfe wearð guðhreð gyfeþe.     Scolde Grendel þonan feorhseoc fleon     under fenhleoðu, 820 secean wynleas wic.     Wiste þe geornor þæt his aldres wæs     ende gegongen, dogera dægrim.     Denum eallum wearð æfter þam wælræse     willa gelumpen. Hæfde þa gefælsod,     se þe ær feorran com, 825 snotor 7 swyðferhð,     sele Hroðgares, 148r genered wið |niðe.     Nihtweorce gefeh, ellenmær(þum).     Hæfde East-Denum, Geatmecga leod,     gilp gelæsted. Swylce oncyþðe     ealle ge(bette), 830 inwidsorge,     þe hie ær drugon, 7 for (þrea)nydum     þolian scoldon torn unlyt(el).     Þæt wæs tacen sweotol, syþðan hildedeor     hond alegde, earm 7 eaxle,     þær wæs eal geador 835 Grendles grape,     under geapne h[rof]. .XIII.   ÐA wæs on morgen     mine gefræge ymb þa gifhealle     guðrinc monig. Ferdon folctogan     feorran 7 nean geond widwegas     wundor sceawian, 840 laþes lastas.     No his lifgedal sarlic þuhte     secga ænegum þara þe tirleases     trode sceawode, hu he werigmod     on weg þanon, niða ofercumen,     on nicera mere 845 fæge 7 geflymed     feorhlastas bær. Ðær wæs on blode     brim weallende, atol yða geswing     eal gemenged 148v haton heolfre,     |(heo)rodreore weol, deaðfæge deog.     Siððan dreama leas, 850 in fenfreoðo,     feorh alegde, (hæþ)ene sawle.     Þær him hel onfeng. Þanon (eft) gewiton     ealdgesiðas, swylce geong (ma)nig,     of gomenwaþe, fram mere modge     (m)earum ridan, 855 beornas on blancum.     Ðær (w)æs Beowulfes mærðo mæned.     Monig oft gecwæð þætte suð ne norð     be sæm tweonum, ofer eormengrund,     oþer nænig under swegles begong     selra nære 860 rondhæbbendra,     rices wyrðra. Ne hie huru winedrihten     wiht ne logon, glædne Hroðgar,     ac þæt wæs god cyning. Hwilum heaþorofe     hleapan leton, on geflit faran     fealwe mearas, 865 ðær him foldwegas     fægere þuhton, cystum cuðe.     Hwilum cyninges þegn guma gilphlæden,     gidda gemyndig, se ðe ealfela     ealdgesegena worn gemunde,     word oþer fand 870 soðe gebunden.     Secg eft ongan 149r sið Beowulfes     snyttrum |styrian, 7 on sped wrecan     spel gerade, wordum wrixlan.     Welhwylc gecwæð þæt he fram Sigemunde     secgan hyrde, 875 elle(ndæ)dum,     uncuþes fela Wælsinges gewin,     wide siðas, þara þe gumena bearn     gearwe ne wiston, fæhðe 7 fyrena.     Buton Fitela (mid) hine, þonne he swulces hwæt     secgan wol(de), 880 eam his nefan,     swa hie a wæron æt niða gehwam     nydgesteallan. Hæfdon ealfela     eotena cynnes sweordum gesæged.     Sigemunde gesprong æfter deaðdæge     dom unlytel. 885 Syþðan wiges heard     wyrm acwealde, hordes hyrde;     he under harne stan æþelinges bearn ana geneðde frecne dæde,     ne wæs him Fitela mid. Hwæþre him gesælde     ðæt þæt swurd þurhwod 890 wrætlicne wyrm,     þæt hit on wealle ætstod, dryhtlic iren.     Draca morðre swealt. Hæfde aglæca     elne gegongen þæt he beahhordes     brucan moste 149v selfes dome.     | Sæbat gehleod, 895 bær on bearm scipes     beorhte frætwa, Wælses eafera.     Wyrm hat (ge)mealt. Se wæs wreccena     wide mærost (o)fer werþeode,     wigendra hleo, ellendædum.     (H)e þæs ær onðah. 900 Siððan Heremodes     hild (s)weðrode, earfoð' 7 ellen.     He mid eotenum (w)earð on feonda geweald     forð forlacen, (s)nude forsended.     Hine sorhwylmas lemede to lange.     He his leodum wearð, 905 eallum æþellingum,     to aldorceare. Swylce oft bemearn     ærran mælum swiðferhþes sið,     snotor ceorl monig, se þe him bealwa     to bote gelyfde, þæt þæt ðeodnes bearn     geþeon scolde, 910 fæderæþelum onfon,     folc gehealdan, hord 7 hleoburh,     hæleþa rice, .eðel. Scyldinga.     He þær eallum wearð, mæg Higelaces,     manna cynne, freondum gefægra.     Hine fyren onwod. 915 Hwilum flitende     fealwe stræte mearum mæton.     Ða wæs morgenleoht 150r scofen 7 scynded.     |Eode scealc monig swiðhicgende     to sele þam hean searowundor seon.     Swylce se(lf) cyning 920 of brydbure,     beahhorda wear(d), tryddode tirfæst     getrume micle, cystum gecyþed,     7 his cwen mid him med(o)stigge mæt     mægþa hose. .XIIII.   Hroðgar maþelode.     He to healle geon(g), 925 stod on stapole,     geseah steapne hrof golde fahne     7 Grendles hond. "Ðisse ansyne     Alwealdan þanc lungre gelimpe.     Fela ic laþes gebad, grynna æt Grendle.     A mæg God wyrcan 930 wunder æfter wundre,     wuldres Hyrde. Ðæt wæs ungeara     þæt ic ænigra me weana ne wende     to widan feore, bote gebidan     (þonne blode fah husa selest     heorodreorig stod, 935 wea widscofen),     witena gehwylcne ðara þe ne wendon     þæt hie wideferhð leoda landgeweorc     laþum beweredon, 150v |scuccum 7 scinnum.     Nu scealc hafað þurh Drihtnes miht     dæd gefremede, 940 ðe we ealle     (ær) ne meahton snyttrum besyrwan.     Hwæt, (þæt s)ecgan mæg, efne swa hwylc mægþa     swa ðone magan cende, æfter gumcynnum,     gyf heo gyt lyfað, þæt hyre Ealdmetod     este wære 945 bearngebyrdo.     Nu ic Beowulf, þec, secg betsta,     me for sunu wylle freogan on ferhþe.     Heald forð tela niwe sibbe.     Ne bið þe ænigre gad worolde wilna,     þe ic geweald hæbbe. 950 Ful oft ic for læssan     lean teohhode, hordweorþunge     hnahran rince, sæmran æt sæcce.     Þu þe self hafast dædum gefremed,     þæt þin [dæd] lyfað awa to aldre.     Alwalda þec 955 gode forgylde,     swa he nu gyt dyde." Beowulf maþelode,     bearn Ecþeowes: "We þæt ellenweorc     estum miclum, feohtan fremedon,     frecne geneðdon eafoð uncuþes.     Uþe ic swiþor 960 þæt ðu hine selfne     geseon moste, feond on frætewum     fylwerigne. 151r Ic him hrædlice     |heardan clammum on wælbedde     wriþan þohte, þæt he for handgripe     minum scolde 965 licgean lifbysig,     butan his lic swice. Ic hine ne mihte,     þa Metod nolde, gange(s) getwæman:     no ic him þæs georne ætfealh, feorhgeniðlan.     Wæs to foremi(htig), feond on feþe.     Hwæþere, he his folme f(or)let 970 to lifwraþe     last weardian, earm 7 (eax)le.     No þær ænige swa þeah feasceaft (gu)ma,     frofre gebohte. No þy leng leof(að)     laðgeteona synnum geswenced,     ac hyne sar hafað 975 in [nið]gripe,     nearwe befongen balwon bendum.     Ðær abidan sceal, maga mane fah,     miclan domes, hu him scir Metod     scrifan wille." Ða wæs swigra secg,     sunu Eclafes, 980 on gylpspræce     guðgeweorca, siþðan æþelingas     eorles cræfte ofer heanne hrof     hand sceawedon, feondes fingras.     Foran æghwylc wæs steda nægla gehwylc,     style gelicost; 151v hæþenes handsporu     hilde|rinces egl unheoru.     Æghwylc gecwæð þæt him heardra nan     hrinan wolde, iren ærgod,     þæt ðæs ahlæcan blodge beadufolme     (o)nberan wolde. .XV.   990 ÐA wæs haten hreþe     Heort innanweard folmum gefrætwod.     Fela þæra wæs wera 7 wifa,     þe þæt winreced, gestsele gyredon.     Goldfag scinon, web æfter wagum,     wundorsiona fela 995 secga gehwylcum,     þara þe on swylc starað. Wæs þæt beorhte bold     tobrocen swiðe eal inneweard     irenbendum fæst, heorras tohlidene.     Hrof ana genæs ealles ansund,     þe se aglæca 1000 fyrendædum fag     on fleam gewand, aldres orwena.     No þæt yðe byð to befleonne     - fremme se þe wille - ac gesacan sceal     sawlberendra, nyde genydde,     niþða bearna, 1005 grundbuendra     gearwe stowe, þær his lichoma,     legerbedde fæst, swefeþ æfter symle.     Þa wæs sæl 7 mæl 152r þæt to healle |gang     Healfdenes sunu. Wolde self cyni(ng)     symbel þicgan. 1010 Ne gefrægen ic þa mægþ(e)     maran weorode ymb hyra sincgyfan     s(el) gebæran. Bugon þa to bence     blæd(agan)de, fylle gefægon.     Fægere geþægon (me)doful manig,     magas þara 1015 swiðhicgend(e)     on sele þam hean, Hroðgar 7 Hroþulf.     (Heo)rot innan wæs freondum afylled.     Nalles f(acen)stafas Þeod-Scyldingas     þenden fremed(on). Forgeaf þa Beowulfe     brand Healfde(nes); 1020 segen gyldenne     sigores to leane, hro(den) hiltecumbor,     helm, 7 byrnan. Mære m(að)þumsweord     manige gesawon beforan be(orn) beran.     Beowulf geþah ful on flette.     No (he) þære feohgyfte 1025 for scotenum     scami(gan) ðorfte. Ne gefrægn ic freondlicor     feow(er) madmas golde gegyrede     gummanna fela in ealobence     oðrum gesellan. Ym(b) þæs helmes hrof,     heafodbeorge, 1030 wirum bewunden,     walan utan heold, 152v þæt him fela |(la)f     frecne ne meahton, scurheard, sceþ(ða)n,     þonne scyldfreca ongean gramum     (g)angan scolde. Heht ða eorla hleo     eah(ta) mearas, 1035 fætedhleore,     on flet teon (in u)nder eoderas.     Þara anum stod sadol searwum fah,     since gewurþad. Þæt wæs hildesetl     heahcyninges, ðonne sweorda gelac     sunu Healfdenes 1040 efnan wolde.     Næfre on ore læg widcuþes wig,     ðonne walu feollon. 7 ða Beowulfe     bega gehwæþres eodor Ingwina     onweald geteah, wicga 7 wæpna.     Het hine wel brucan. 1045 Swa manlice     mære þeoden hordweard hæleþa,     heaþoræsas geald mearum 7 madmum.     Swa hy næfre man lyhð, se þe secgan wile     soð æfter rihte. .XVI.   ÐA gyt æghwylcum     eorla drihten 1050 þara þe mid Beowulfe     brimleade teah, on þære medubence     maþðum gesealde, 153r yr|felafe,     7 þone ænne heht golde forgy(l)dan,     þone ðe Grendel ær mane acwealde.     Swa he hyra ma wolde, 1055 nefne him witi(g) God     wyrd forstode, 7 ðæs mannes mod.     (Me)tod eallum weold gumena cynnes,     swa h(e) nu git deð. Forþan bið andgit     æghwær selest, ferhðes foreþanc.     Fela sceal g(e)bidan 1060 leofes 7 laþes     se þe longe her on ðyssum windagum     worolde bruceð. Þær wæs sang 7 sweg     samod ætgædere fore Healfdenes     hildewisan; gomenwudu greted,     gid oft wrecen. 1065 Ðonne healgamen     Hroþgares scop æfter medobence     mænan scolde, Finnes eaferum,     ða hie se fær begeat: Hæleð Healfdena,     Hnæf Scyldinga, in Freswæle     feallan scolde. 1070 Ne huru Hildeburh     herian þorfte eotena treowe.     Unsynnum wearð beloren leofum     æt þam hildplegan, bearnum 7 broðrum.     Hie on gebyrd hruron, 153v gare | (w)unde.     Þæt wæs geomuru ides. 1075 Nalles holinga     (H)oces dohtor meotodsceaft bemearn,     (sy)þðan morgen com. Ða heo under swegle     (ge)seon meahte morþorbealo maga.     (Þ)ær he ær mæste heold worolde wynne,     wig ealle fornam 1080 Finnes þegnas,     nemne feaum anum. Þæt he ne mehte     on þæm meðelstede wig Hengeste     wiht gefeohtan. ne þa wealafe     wige forþringan þeodnes ðegne.     Ac hig him geþingo budon, 1085 þæt hie him oðer flet     eal gerymdon, healle 7 heahsetl,     þæt hie healfre geweald wið eotena bearn     agan moston. 7 æt feohgyftum     Folcwaldan sunu dogra gehwylce     Dene weorþode, 1090 Hengestes heap     hringum wenede, efne swa swiðe     sincgestreonum fættan goldes     swa he Fresena cyn on beorsele     byldan wolde. Ða hie getruwedon     on twa healfa 1095 fæste frioðuwære.     Fin Hengeste 154r elne unflitme     aðum |benemde þæt he þa wealafe     weotena dome arum heolde,     þæt ðær ænig mon wordum ne worcum     wære ne bræce, 1100 (ne) þurh inwitsearo     æfre gemænden, ðeah hie hira beaggyfan     banan folgedon, ðeodenlease,     þa him swa geþearfod wæs. Gyf þonne Frysna hwylc     frecnen spræ(ce) ðæs morþorhetes     myndgiend wære, 1105 þonne hit sweordes ecg     syððan scolde. Að wæs geæfned,     7 icge, gold, ahæfen of horde.     Here-Scyldinga betst beadorinca     wæs on bæl gearu. Æt þæm ade wæs     eþgesyne 1110 swatfah syrce,     swyn ealgylden, eofer irenheard,     æþeling manig wundum awyrded.     Sume on wæle crungon. Het ða Hildeburh     æt Hnæfes ade hire selfre sunu     sweoloðe befæstan, 1115 banfatu bærnan,     7 on bæl don. Earme on eaxle,     ides gnornode, geomrode giddum.     Guðrinc astah, 154v wand |(to) wolcnum.     Wælfyra mæst hlynode (fo)r hlawe.     Hafelan multon, 1120 bengeato (bu)rston,     ðonne blod ætspranc, laðbite lices.     Lig ealle forswealg, gæsta (g)ifrost,     þara ðe þær guð fornam bega folces.     Wæs hira blæd scacen. .XVII.   (G)Ewiton him ða wigend     wica neosian, 1125 freondum befeallen,     Frysland geseon, hamas 7 heaburh.     Hengest ða gyt wælfagne winter     wunode mid Fin [ea]l unhlitine.     Eard gemunde, þeah þe he meahte     on mere drifan 1130 hringedstefnan.     Holm storme weol, won wið winde;     winter yþe beleac isgebinde,     oþ ðæt oþer com, gear in geardas,     swa nu gyt deð, þa ðe syngales     sele bewitiað, 1135 wuldortorhtan weder.     Ða wæs winter scacen, fæger foldan bearm.     Fundode wrecca, gist of geardum.     He to gyrnwræce 155r swiðor |þohte     þonne to sælade, gif he tor(nge)mot     þurhteon mihte, 1140 þæt he eote(na) bearn     inne gemunde. Swa he ne fo(r)wyrnde     woroldrædenne, þonne him Hunlafing     hildeleoman, billa sele(st)     on bearm dyde. Þæs wæron mid eoten(um)     ecge cuðe. 1145 Swylce ferhðfrecan     Fin eft begeat sweordbealo sliðen     æt hi(s) selfes ham, siþðan grimne gripe     Guðlaf ond Oslaf æfter sæsiðe     sorge mændon, ætwiton weana dæl.     Ne meahte wæfre mod 1150 forhabban in hreþre.     Ða wæs heal hroden feonda feorum,     swilce Fin slægen, cyning on corþre,     7 seo cwen numen. Sceotend Scyldinga     to scypon feredon eal ingesteald     eorðcyninges, 1155 swylce hie æt Finnes ham     findan meahton sigla searogimma.     Hie on sælade drihtlice wif     to Denum feredon, 155v læddon |(to l)eodum.     Leoð wæs asungen, gleoman(nes) gyd.     Gamen eft astah, 1160 beorhtode (b)encsweg,     byrelas sealdon win of (w)underfatum.     Þa cwom Wealhþeo forð, (g)an under gyldnum     beage þær þa godan twegen sæton,     suhtergefæde(r)an; þa gyt wæs hiera sib     ætgædere, æghwylc 1165 oðrum trywe.     Swylce þær Hunferþ þyle æt fotum sæt     frean Scyldinga. Gehwylc hiora     his ferhþe treowde, þæt he hæfde mod micel,     þeah þe he his magum nære arfæst     æt ecga gelacum. 1170 Spræc ða ides Scyldinga: "Onfoh þissum fulle,     freodrihten min, sinces brytta.     Þu on sælum wes, goldwine gumena,     7 to Geatum spræc mildum wordum,     swa sceal man don. 1175 Beo wið Geatas glæd,     geofena gemyndig; nean 7 feorran     þu nu hafast. 156r Me man sægde     þæt |(þ)u (ð)e for sunu wolde hereric hab(ban).     Heorot is gefælsod, beahsele beor(hta).     Bruc, þenden þu mote, 1180 manigra me(do),     7 þinum magum læf folc 7 rice     þonne ðu forð scyle metodsceaft seon.     (Ic) minne can glædne Hroþulf,     þæt he þa g(eo)goðe wile arum healdan,     gyf þu ær þonne he, 1185 wine Scildinga,     worold oflætest. Wene ic þæt he mid gode     gyldan wille uncran eaferan,     gif he þæt eal gemon, hwæt wit to willan     7 to worðmyndum umborwesendum ær     arna gefremedon." 1190 Hwearf þa bi bence,     þær hyre byre wæron, Hreðric 7 Hroðmund,     7 hæleþa bearn giogoð æt gædere.     Þær se goda sæt Beowulf Geata     be þæm gebroðrum twæm(.) .XVIII.   HIm wæs ful boren,     7 freondlaþu 1195 wordum bewægned     7 wundengold estum geeawed,     earmreade twa, 156v hrægl 7 hrin|(ga)s,     healsbeaga mæst þara þe ic on fol(dan)     (ge)frægen hæbbe. Nænigne ic under sweg(l)e     selran hyrde 1200 hordmadmum hæleþa,     syþðan Hama ætwæg to herebyrhtan (byri)g     Brosinga mene, sigle 7 sincfæt.     (Se)aroniðas fealh Eormenrices     geceas ecne ræd. Þone hring hæfde     Higelac Geata, 1205 nefa Swertinges,     nyhstan siðe, siðþan he under segne     sinc ealgode, wælreaf werede.     Hyne wyrd fornam, syþðan he for wlenco     wean ahsode, fæhðe to Frysum.     He þa frætwe wæg, 1210 eorclanstanas     ofer yða ful, rice þeoden.     He under rande gecranc. Gehwearf þa in Francna fæþm     feorh cyninges breostgewædu     7 se beah somod. Wyrsan wigfrecan     wæl reafeden 1215 æfter guðsceare.     Geata leode hreawic heoldon.     Heal swege onfeng. Wealhðeo maþelode.     Heo fore þæm werede spræc: "Bruc ðisses beages,     Beowulf leofa, 157r hyse mid hæle,     |(7 þ)isses hrægles neot; 1220 þeo gestreona,     (7 geþeoh) tela, cen þec mid cræfte,     7 þyssum cnyht(um) wes lara liðe.     Ic þe þæs lean geman. Ha(fast) þu gefered     þæt ðe feor 7 neah ealne widefe(rhþ)     weras ehtigað, 1225 efne swa side     swa sæ beb(ugeð) windgeard, weallas.     Wes þenden þu lifige, æþ(eling), eadig.     Ic þe an tela sincgestreona.     Beo þu suna minum dædum gedefe,     dreamhealde(n)de! 1230 Her is æghwylc eorl     oþrum getrywe, modes milde,     mandrihtne h[leo]; þegnas sy(n)don geþwære,     þeod ealgearo, druncne dry(ht)guman.     Doð swa ic bidde." Eode þa to setle.     Þær wæs symbla cyst, 1235 druncon win weras.     Wyrd ne cuþon, geosceaft grimne,     swa hit agangen wearð eorla manegum,     syþðan æfen cwom. 7 him Hroþgar gewat     to hofe sinum, rice to ræste.     Reced weardode 1240 unrim eorla,     swa hie oft ær dydon. Bencþelu beredon.     Hit geondbræded wearð beddum 7 bolstrum.     Beorscealca sum 157v fus 7 fæge     fletræste ge|(beag). Setton him to heafdon     hilderandas, 1245 (b)ordwudu beorhtan.     Þær on bence wæs ofer æþelinge     yþgesene heaþosteapa helm,     hringed byrne, þrecwudu þrymlic.     Wæs (þ)eaw hyra þæt hie oft wæron     an wig gearwe 1250 ge æt ham ge on herge,     ge gehwæþer þara, efne swylce mæla     swylce hira mandryhtne þearf gesælde.     Wæs seo þeod tilu. .XVIIII.   Sigon þa to slæpe.     Sum sare angeald æfenræste,     swa him ful oft gelamp, 1255 siþðan goldsele     Grendel (w)arode, unriht æfnde     oþ þæt ende becwom, swylt æfter synnum.     Þæt gesyne wearþ, widcuþ werum,     þætte wrecend þa gyt lifde æfter laþum,     lange þrage 1260 æfter guðceare.     Grendles modor, ides aglæcwif     yrmþe gemunde, se þe wæteregesan     wunian scolde, cealde streamas,     siþðan camp wearð to ecgbanan     angan breþer, 1265 fæderenmæge.     He þa fag gewat, 158r morþre gemearcod,     | (ma)n(d)ream fleon, westen warode.     Þ(anon woc) fela geosceaftgasta.     Wæs þæra Grend(el) sum, heorowearh hetelic,     se æt Heorote fand 1270 wæccendne wer     wiges bidan. Þær him aglæca     ætgræpe wearð. Hwæþre he gemunde     mægenes strenge, gimfæste gife,     ðe him God sealde, 7 him to Anwaldan     are gelyfde, 1275 frofre 7 fultum.     Ðy he þone feon(d) ofercwom, gehnægde helle gast.     Þa he hean gewat, dreame bedæled,     deaþwic seon, mancynnes feond.     7 his modor þa gyt, gifre 7 galgmod     gegan wolde 1280 sorhfulne sið     sunu þeod wrecan. Com þa to Heorote,     ðær Hring-Dene geond þæt sæld swæfun.     Þa ðær sona wearð edhwyrft eorlum,     siþðan inne fealh Grendles modor.     Wæs se gryre læssa 1285 efne swa micle,     swa bið mægþa cræft wiggryre wifes,     bewæpned men, þonne heoru bunden,     hamere geþuren, sweord swate fah     swin ofer helme 158v ecgum |(dyhttig)     andweard scireð. 1290 Þa wæs on hea(lle)     (he)ardecg togen sweord ofer setlum,     sidrand manig hafen handa fæst.     Helm ne gemunde, byrnan side,     þa hine se (br)oga angeat. Heo wæs on ofste,     wolde ut þanon, 1295 feore beorgan,     þa heo onfunden wæs. Hraðe heo æþelinga     anne hæfde fæste befangen,     þa heo to fenne gang. Se wæs Hroþgare     hæleþa (l)eofost on gesiðes had     be sæm tweonum 1300 rice randwiga,     þone ðe heo on ræste abreat, blædfæstne beorn.     Næs Beowulf ðær. ac wæs oþer in     ær geteohhod æfter maþðumgife     mærum Geate. Hream wearð in Heorote.     Heo under heolfre genam 1305 cuþe folme.     Cearu wæs geniwod geworden in wicun.     Ne wæs þæt gewrixle til þæt hie on ba healfa     bicgan scoldon. freonda feorum.     Þa wæs frod cyning, 159r har hilderinc     on hreon |(mo)de, 1310 syðþan he aldorþegn     unly(figendne), þone deorestan,     deadne wisse. Hra(þe wæs) to bure     Beowulf fetod sigoreadig secg.     Samod ærdæge eode eorla sum,     æþele cempa 1315 self mid gesiðum     þær se snot(e)ra bad. Hwæþre him A[l]walda     æf(re) wille æfter weaspelle     wyrpe gefremman. Gang ða æfter flore     fyrdwyrðe man mid his handscale,     healwudu dynede, 1320 þæt he þone wisan     wordum hnæg(de) frean Ingwina,     frægn gif him wære æfter neodlaðu     niht getæse. .XX.   Hroðgar maþelode,     helm Scyldinga: "Ne frin þu æfter sælum.     Sorh is geniwod 1325 Denigea leodum.     Dead is Æschere, Yrmenlafes     yldra broþor, min runwita     7 min rædbora, eaxlgestealla,     ðonne we on orlege hafelan weredon,     þonne hniton feþan, 159v eoferas cnysedan.     |(Swy)[lc] [eorl] (s)colde wesan ærgod,     swylc Æsc(here) (wæs). Wearð him on Heorote     to handbanan wælgæst wæfre.     Ic ne wat hwæþer atol æse wlanc     eftsiðas teah, 1335 fylle gefrægnod.     Heo þa fæhðe wræc þe þu gystran niht     Gren(d)el cwealdest þurh hæstne had     heardum clammum, forþan he to lange     leode mine wanode 7 wyrde.     He æt wige gecrang, 1340 ealdres scyldig.     7 nu oþer cwom, mihtig manscaða,     wolde hyre mæg wrecan, ge feor hafað     fæhðe gestæled, þæs þe þincean mæg     þegne monegum, se þe æfter sincgyfan     on sefan greoteþ. 1345 Hreþerbealo hearde!     Nu seo hand ligeð, se þe eow welhwylcra     wilna dohte. Ic þæt londbuend,     leode mine, selerædende     secgan hyrde þæt hie gesawon     swylce twegen 1350 micle mearcstapan     moras healdan, ellorgæstas.     Ðæra oðer wæs, þæs þe hie gewislicost     gewitan meahton, idese onlicnæs.     Oðer earmsceapen 160r on weres wæstmum     wræclastas |træd, 1355 næfne he wæs mara     þonne ænig m(an) oðer. Þone on geardagum     Grendel nem(don). Foldbuende     no hie fæder cunnon, hwæ(þer) him ænig wæs     ær acenned dyrnra gasta.     Hie dygel lond 1360 warigeað, wulfhleoþu,     windi(ge) næssas, frecne fengelad,     ðær fyrgenstream under næssa genipu     niþer gewiteð, flod under foldan.     Nis þæt feor heonon milgemearces,     þæt se mere stan[d]eð. 1365 Ofer þæm hongiað     hrinde bearwas, wudu wyrtum fæst     wæter oferhelmað. Þær mæg nihta gehwæm     niðwundor seon, fyr on flode.     No þæs frod leofað gumena bearna,     þæt þone grund wite. 1370 Ðeah þe hæðstapa     hundum geswenced, heorot hornum trum     holtwudu sece, feorran geflymed,     ær he feorh seleð, aldor on ofre,     ær he in wille hafelan [hafenian].     Nis þæt heoru stow. 1375 Þonon yðgeblond     up astigeð, won to wolcnum,     þonne wind styreþ, lað gewidru,     oð þæt lyft drysmaþ, roderas reotað.     Nu is se ræd gelang 160v eft æt |(þ)e anum.     Eard git ne const, 1380 frecne stowe     (ðær) þu findan miht felasinnigne secg.     (S)ec gif þu dyrre. Ic þe þa fæhðe     feo leanige, ealdgestreonum,     swa ic ær dyde wund[un]golde,     gyf þu on weg cymest." .XXI.   1385 (B)EOWVLF maþelode,     bearn Ecgþeo[w]es. "Ne sorga, snotor guma.     Selre bið æghwæm þæt he his freond wrece     þonne he fela murne. Ure æghwylc sceal     ende gebidan worolde lifes.     Wyrce se þe mote 1390 domes ær deaþe.     Þæt bið drihtguman, unlifgendum,     æfter selest. Aris, rices weard,     uton hraþe feran, Grendles magan     gang sceawigan. Ic hit þe gehate:     no he on helm losaþ, 1395 ne on foldan fæþm,     ne on fyrgenholt, ne on gyfenes grund,     ga þær he wille. Ðys dogor þu     geþyld hafa weana gehwylces,     swa ic þe wene to." Ahleop ða se gomela,     Gode þancode, 161r mihtigan Drihtne,     þæs se man ge|(spræc). Þa wæs Hroðgare     hors ge(bæted), wicg wundenfeax.     Wisa fengel geato(lic) gende.     Gumfeþa stop lindhæbbendra.     L(astas) wæron 1405 æfter waldswaþum     wide gesyne. Gang ofer grundas,     gegnum for ofer (myr)can mor,     magoþegna bær þone selestan     sawolleasne þara þe mid Hroðgare     ham eahtode. 1410 Ofereode þa     æþelinga bearn steap stanhliðo,     stige nearwe, enge anpaðas,     uncuð gelad, neowle næssas,     nicorhusa fela. He feara sum     beforan gengde 1415 wisra monna     wong sceawian, oþ þæt he færinga     fyrgenbeamas ofer harne stan     hleonian funde, wynleasne wudu.     Wæter under stod, dreorig 7 gedrefed.     Denum eallum wæs, 1420 winum Scyldinga,     weorce on mode to geþolianne,     ðegne monegum, oncyð eorla gehwæm,     syðþan Æscheres on þam holmclife     hafelan metton. Flod blode weol     - folc to sægon - 161v |(hatan) heolfre.     Horn stundum song, fu(slic) [f][orð]leoð.     Feþa eal gesæt. Gesawon ða æfter (wæt)ere     wyrmcynnes fela, sellice sædracan     (sun)d cunnian, swylce on næshleoðum     nicras (li)cgean. 1430 Ða on undernmæl     oft bewitigað sorhfulne sið     on seglrade, wyrmas 7 wildeor.     Hie on weg hruron bitere 7 gebolgne.     Bearhtm ongeaton, guðhorn galan.     Sumne Geata leod 1435 of flanbogan     feores getwæfde, yðgewinnes.     Þæt him on aldre stod, herestræl hearda.     He on holme wæs sundes þe sænra,     ðe hyne swylt fornam. Hræþe wearð on yðum     mid eoferspreotum 1440 heorohocyhtum     hearde genearwod, niða genæged,     7 on næs togen, wundorlic wægbora.     Weras sceawedon gryrelicne gist.     Gyrede hine Beowulf eorlgewædum,     nalles for ealdre mearn; 1445 scolde herebyrne     hondum gebroden sid 7 searofah     sund cunnian, seo ðe bancofan     beorgan cuþe, þæt him hildegrap     hreþre ne mihte eorres inwitfeng     aldre gesceþðan. 162r Ac se hwita helm     |(h)afelan werede, se þe meregrundas     men(gan) scolde, secan sundgebland     since geweo(rðad), befongen freawrasnum     swa hine fyrndagum worhte wæpna smið,     wundrum teode, 1455 besette swinlicum,     þæt hine syðþan no brond ne beadomecas     bitan ne meahton. Næs þæt þonne mætost     mægenfultuma, þæt him on ðearfe lah     ðyle Hroðgares. Wæs þæm hæftmece     Hrunting nama. 1460 Þæt wæs an foran     ealdgestreona. Ecg wæs iren,     atertanum fah, ahyrded heaþoswate.     Næfre hit æt hilde ne swac manna ængum,     þara þe hit mid mundum bewand, se ðe gryresiðas     gegan dorste, 1465 folcstede fara.     Næs þæt forma sið þæt hit ellenweorc     æfnan scolde. Huru ne gemunde     mago Ecglafes, eafoþes cræftig,     þæt he ær gespræc, wine druncen,     þa he þæs wæpnes onlah 1470 selran sweordfrecan.     Selfa ne dorste under yða gewin     aldre geneþan, drihtscype dreogan.     Þær he dome forleas, 162v ellen|(mæ)rðum.     Ne wæs þæm oðrum swa, syðþan (he) hine to guðe     gegyred hæfde. .XXII.   1475 BEOWVLF maðelode,     bearn Ecgþeowes: "Geþenc nu, se mæra     maga Healfdenes, snottra fengel,     nu ic eom siðes fus, goldwine gumena,     hwæt wit geo spræcon: gif ic æt þearfe     þinre scolde 1480 aldre linnan,     þæt ðu me a wære, forðgewitenum,     on fæder stæle. Wes þu mundbora minum     magoþegnum, hondgesellum,     gif mec hild nime. Swylce þu ða madmas,     þe þu me sealdest, 1485 Hroðgar leofa,     Higelace onsend. Mæg þonne on þæm golde ongitan     Geata dryhten, geseon sunu Hrædles,     þonne he on þæt sinc starað, þæt ic gumcystum     godne funde beaga bryttan,     breac þonne moste. 1490 7 þu Hunferð læt     ealde lafe, wrætlic wægsweord     widcuðne man heardecg habban.     Ic me mid Hruntinge 163r dom gewyrce,     |oþðe mec deað nimeð." Æfter þæ(m wordum)     Weder-Geata leod 1495 efste mid elne.     Na(las and)sware bidan wolde.     Brimwylm onfen(g) [hil]derince.     Ða wæs hwil dæges, ær he þone grundwong     ongytan mehte. Sona þæt (on)funde,     se ðe floda begong, 1500 heorogifre, beheold     hund missera, grim 7 grædig,     þæt þ(ær) gumena sum ælwihta eard     ufan cunno(de). Grap þa togeanes,     guðrinc gefeng at(olan) clommum.     No þy ær in gescod 1505 halan lice.     Hring utan ymbbearh, þæt heo þone fyrdhom     ðurhfon ne mihte, locene leoð(o)syrcan,     laþan fingrum. Bær þa seo brimwyl[f],     þa heo to botme com, hringa þengel     to hofe sinum, 1510 swa he ne mihte     - no he þæm modig wæs! - wæpna gewealdan,     ac hine wundra þæs fela swecte on sunde,     sædeor monig hildetuxum     heresyrcan bræc, ehton aglæcan.     Ða se eorl ongeat 1515 þæt he niðsele     nathwylcum wæs, þær him nænig wæter     wihte ne sceþede, ne him for hrofsele     hrinan ne mehte, 163v færgripe flodes.     |(Fyrleoh)t geseah, blacne leoman     beorht(e) [scinan]. 1520 Ongeat þa se goda     grundwyrgenne, (mer)ewif mihtig.     Mægenræs forgeaf hildebille,     ho[n]dswenge, ne ofteah, þæt hire on ha(fe)lan     hringmæl agol grædig guðleoð.     [Ð]a se gist onfand 1525 þæt se beadoleoma     bitan (no)lde, aldre sceþðan.     Ac seo ecg geswac (ð)eodne æt þearfe.     Ðolode ær fela hond(ge)mota,     helm oft gescær, fæges fyrd(hr)ægl.     Ða wæs forma sið 1530 deorum madme     þæt his dom alæg. Eft wæs anræd,     nalas elnes (l)æt, mærða gemyndig     mæg Hylaces: wearp ða wundelmæl,     wrættum gebunden, yrre oretta,     þæt hit on eorðan læg, 1535 stið 7 stylecg.     Strenge getruwode, mundgripe mægenes.     Swa sceal man don, þonne he æt guðe     gegan þenceð longsumne lof.     Na ymb his lif cearað. Gefeng þa be eaxle,     nalas for fæhðe mearn, 1540 Guð-Geata leod,     Grendles modor. Brægd þa beadwe heard,     þa he gebolgen wæs, feorhgeniðlan,     þæt heo on flet gebeah. Heo him eft hraþe     handlean forgeald 164r grim|man grapum     7 him togeanes feng. 1545 Oferwear[p] þa werigmod,     wigena strengest, feþecempa,     þæt he on fylle wearð. Ofsæt þa þone selegy(st),     7 hyre sea[x] geteah, brad, brunecg.     Wolde hire bearn wrecan, angan eaferan.     Him on eaxle læg 1550 breostnet broden;     þæt gebearh feore, wið ord 7 wið ecge     ingang forstod. Hæfde ða forsiðod     sunu Ecgþeowes, und(er) gynne grund,     Geata cempa, nemne him heaðobyrne     helpe gefremede, 1555 herenet hearde.     7 halig God geweold wigsigor.     Witig Drihten, rodera Rædend,     hit on ryht gesced yðelice.     Syþðan he eft asto(d). .XXIII.   GEseah ða on searwum     sigeeadig bil, 1560 ealdsweord eotenisc     ecgum þyhtig, wigena weorðmynd,     þæt wæpna cyst, buton hit wæs mare     ðonne ænig mon oðer to beadulace     ætberan meahte, god 7 geatolic,     giganta geweorc. 1565 He gefeng þa fetelhilt,     freca Scyldinga hreoh 7 heorogrim,     hringmæl gebrægd 164v aldres orwena,     yrringa | (s)loh, þæt hire wið halse     heard grapode, banhringas bræc.     Bil eal ðurhwod 1570 fægne flæschoman.     Heo on flet gecrong. Sweord wæs swatig,     secg weorce gefeh. Lixte se leoma,     leoht inne stod, efne swa of hefene     hadre scineð rodores candel.     He æfter recede wlat. 1575 Hwearf þa be wealle,     wæpen hafena(de) heard be hiltum,     Higelaces ðegn, yrre (7 a)nræd.     Næs seo ecg fracod hilderince,     ac he hraþe wolde Grendle forgyldan     guðræsa (f)ela 1580 ðara þe he geworhte     to West-Denum (o)ftor micle     ðonne on ænne sið, þonne he (H)roðgares     heorðgeneatas sloh on sweofote,     slæpende fræt, folces Denigea     fyftyne men, 1585 7 oðer swylc     ut offerede laðlicu lac.     He him þæs lean forgeald, reþe cempa,     to ðæs þe he on ræste geseah guðwerigne     Grendel licgan, aldorleasne,     swa him ær gescod 1590 hild æt Heorote.     Hra wide sprong, syþðan he æfter deaðe     drepe þrowade, heorosweng heardne.     7 hine þa heafde becearf. 165r Sona þæt gesawon     snottre |ceorlas, þa ðe mid Hroðgare     on holm (wliton), 1595 þæt wæs yðgeblond     eal gemenged brim b(lode) fah.     Blondenfeaxe, gomele ymb godne,     ongeador spræcon, þæt hig þæs æðelinges     eft ne wendon, þæt he sigehreðig     secean come 1600 mærne þeoden.     Þa ðæs monige gewearð, þæt hine seo brimwylf     abreoten hæ(f)de. Ða com non dæges.     Næs ofgeafon hw(ate) Scyldingas.     Gewat him ham þonon, gold(wine) gumena.     Gistas secan 1605 modes seoce,     7 o(n) mere staredon, wiston, 7 ne wendon,     þæt hie heora winedrihten selfne gesawon.     Þa þæt sweord ongan æfter heaþoswate     hildegicelum, wigbil wanian.     Þæt wæs wundra sum, 1610 þæt hit eal gemealt,     ise gelicost, ðonne forstes bend     Fæder onlæteð, onwindeð wæ(l)rapas,     se geweald hafað sæla 7 mæla.     Þæt is soð Metod. Ne nom he in þæm wicum,     Weder-Geata leod, 1615 maðmæhta ma,     þeh he þær monige geseah, buton þone hafelan     7 þa hilt somod since fage.     Sweord ær gemealt, 165v forbarn brodenmæl.     Wæs þæt blod | (to þæ)s hat, ættren ellorgæst     se þær (in)ne swealt. 1620 Sona wæs on sunde,     se þe (æ)r æt sæcce gebad, wighryre wraðra.     Wæter up þurhdeaf, wæron yðgebland     eal gefælsod, eacne eardas,     þa se ellorgast oflet lifdagas     7 þas lænan gesceaft. 1625 Com þa to lande,     lidmanna helm, swiðmod swymman.     Sælace gefeah, mægen(by)rþenne,     þara þe he him mid hæfde. (E)odon him þa togeanes,     Gode þancodon, ðryðlic þegna heap,     þeodnes gefegon, 1630 þæs þe hi hyne gesundne     geseon moston. Ða wæs of þæm hroran     helm 7 byrne lungre alysed.     Lagu drusade, wæter under wolcnum,     wældreore fag. Ferdon forð þonon     feþelastum 1635 ferhþum fægne,     foldweg mæton, cuþe stræte.     Cyningbalde men from þæm holmclife     hafelan bæron earfoðlice,     heora æghwæþrum, felamodigra.     Feower scoldon 1640 on þæm wælstenge     weorcum geferian to þæm goldsele     Grendles heafod. 166r Oþ ðæt |semninga     to sele comon, frome fyrdhwate     feowertyne Geata gongan,     gu(m)dryhten mid, 1645 modig on gemonge,     meod(o)wongas træd. Ða com in gan     ealdor ðegna, dædcene mon     dome gewurþ(ad), hæle hildedeor,     Hroðgar gretan. Þ(a) wæs be feaxe     on flet boren 1650 Grendles heafod,     þær guman druncon, egeslic f(or) eorlum,     7 þære idese mid, wliteseon wr(æt)lic.     Weras onsawon. .XXV.   BEOwulf maþelode,     bearn Ecgþeowe(s): "Hwæt, we þe þas sælac,     sunu Healfdene(s), 1655 leod Scyldinga,     lustum brohton tires to tacne,     þe þu her to locast. Ic þæt unsofte     ealdre gedigde, wigge under wætere,     weorc geneþde earfoðlice.     Ætrihte wæs 1660 guð getwæfed,     nymðe mec God scylde. Ne meahte ic æt hilde     mid Hruntinge wiht gewyrcan,     þeah þæt wæpen duge. Ac me geuðe     ylda Waldend 166v þæt ic on wage geseah     wlitig |(ha)ngian 1665 ealdsweord eacen.     Oftost wisode (wi)nigea leasum;     þæt ic ðy wæpne gebræd, (of)sloh ða æt þære sæcce,     þa me sæl (a)geald, huses hyrdas.     Þa þæt hildebil for(ba)rn brogdenmæl,     swa þæt blod gesprang, 1670 (ha)tost heaþoswata.     Ic þæt hilt þanan feon(d)um ætferede,     fyrendæda wræc, deað(c)wealm Denigea,     swa hit gedefe wæs. Ic (h)it þe þonne gehate,     þæt þu on Heorote most (so)rhleas swefan     mid þinra secga gedryht, 1675 (7) þegna gehwylc     þinra leoda, duguðe 7 iogoþe,     þæt þu him ondrædan ne þearft, þeoden Scyldinga,     on þa healfe, aldorbealu eorlum,     swa þu ær dydest." Ða wæs gyldenhilt     gamelum rince, 1680 harum hildfruman,     on hand gyfen, enta ærgeweorc.     Hit on æht gehwearf æfter deofla hryre     Denigea frean, wundorsmiþa geweorc.     7 þa þas worold ofgeaf gromheort guma,     Godes andsaca 1685 morðres scyldig,     7 his modor eac. On geweald gehwearf     woroldcyninga 167r ðæm selestan     be |sæm tweonum, ðara þe on Scedenigge     (sceat)tas dælde. Hroðgar maðelode.     Hylt sceawode, 1690 ealde lafe,     on ðæm wæs or (wri)ten fyrngewinnes,     syðþan flod ofs(loh) gifen geotende,     giganta cyn. Frecne (ge)ferdon;     þæt wæs fremde þeod ecean Dryh(tne).     Him þæs endelean 1695 þurh wæteres wylm     Waldend sealde. Swa wæs on ðæm scen(num)     sciran goldes þurh runstafas     rihte (ge)mearcod, geseted 7 gesæd,     hwam þæt sweo(rd) geworht, irena cyst     ærest wære, 1700 w(reo)þenhilt 7 wyrmfah.     Ða se wisa spræc, s(u)nu Healfdenes.     Swigedon ealle: "Þæt, la, mæg secgan,     se þe soð 7 riht fremeð on folce,     feor eal gemon, eald .eðel.wea(rd),     þæt ðes eorl wære 1705 geboren betera.     Blæd (is) aræred geond widwegas,     wine min Beo[wulf], ðin ofer þeoda gehwylce.     Eal þu hit geþyldum healdest, mægen     mid modes snyttrum. Ic þe sceal mine     gelæstan freoðe, 1710 swa wit furðum spræcon.     Ðu scealt to frofre weorþan eal langtwidig     leodum þinum, 167v |(hæl)eðum to helpe.     Ne wearð Heremod (swa) eaforum Ecgwelan,     Ar-Scyldingum. (Ne) geweox he him to willan,     ac to wælfeal(le) 1715 7 to deaðcwalum     Deniga leodum. Breat (bo)lgenmod     beodgeneatas, eaxlge(ste)allan,     oþ þæt he ana hwearf, mære þeo(d)en,     mondreamum from ðeah þe hine (mi)htig God     mægenes wynnum 1720 eafeþum (ste)pte     ofer ealle men, forð gefreme(d)e.     Hwæþere him on ferhþe greow breost(h)ord blodreow.     Nallas beagas geaf Denum æfter dome.     Dreamleas gebad, þæt he þæs gewinnes     weorc þrowade, 1725 leodbea(l)o longsum.     Ðu þe lær be þon, gumcyste ongit.     Ic þis gid be þe awræc wintrum frod.     Wundor is to secganne hu mihtig God     manna cynne þurh sidne sefan     snyttru bryttað, 1730 eard 7 eorlscipe.     He ah ealra geweald. Hwilum he on lufan     læteð hworfan monnes modgeþonc     mæran cynnes seleð him on eþle     eorþan wynne to healdanne     hleoburh wera, 168r |gedeð him swa gewealdene     worolde (dæ)las side rice,     þæt he his selfa ne m(æg) (for) his unsnyttrum     ende geþencean. W(unað) he on wiste.     No hine wiht dweleð, ad(l) ne yldo,     ne him inwitsorh 1740 on sefa(n) sweorceð,     ne gesacu ohwær ecghe(te) eoweð,     ac him eal worold wendeð on w(il)lan.     He þæt wyrse ne con. .XXVI.   Oð þæt him on innan     oferhygda dæl wea(xeð) 7 wridað.     Þonne se weard swefeð, 1745 sawele hy(rde).     Bið se slæp to fæst, bisgum gebunde(n),     bona swiðe neah, se þe of flanbogan     fyrenum sceoteð. Þonne bið on hreþre     under helm drepen biteran stræle     (him bebeorgan ne con), 1750 wom wundorbebodum     wergan gastes. Þinceð him to lytel     þæt he to lange heold; gytsað gromhydig,     nallas on gylp seleð fædde beagas,     7 he þa forðgesceaft forgyteð 7 forgymeð,     þæs þe him ær God sealde, 168v wuldres |(Wal)dend,     weorðmynda dæl. Hit on endestæf     eft gelimpeð þæt se lichoma     [læn]e gedreoseð, fæge gefealleð.     Fehð oþer (to), se þe unmurnlice     madmas dæleþ, 1760 (eor)les ærgestreon,     egesan ne gymeð. (Be)beorh þe ðone bealonið,     Beowulf leofa, (s)ecg betsta,     7 þe þæt selre geceos, ece rædas.     (Of)erhyda ne gym, mære cempa.     Nu is þines (m)ægnes blæd 1765 ane hwile.     Eft sona bið þæt (þe)c adl oððe ecg     eafoþes getwæfeð, oððe (fy)res feng,     oððe flodes wylm, oððe gripe (m)eces,     oððe gares fliht, oððe atol yldo.     (O)ððe eagena bearhtm 1770 forsiteð 7 forswor(c)eð.     Semninga bið þæt ðec, dryhtguma,     deað (o)ferswyðeð. Swa ic Hring-Dena     hund missera weold under wolcnum     7 hig wigge beleac, manigum mægþa     geond þysne middangeard, 1775 æscum 7 ecgum,     þæt ic me ænigne under swegles begong     gesacan ne tealde. Hwæt, me þæs on eþle     edwendan cwom, gyrn æfter gomene,     seoþðan Grendel wearð ealdgewinna,     ingenga min. 169r |Ic þære socne     singales wæg modcear(e) micle.     Þæs sig Metode þanc, ecean (Dryht)ne,     þæs ðe ic on aldre gebad, þæt ic on þo(ne) hafelan     heorodreorigne ofer eal(d ge)win     eagum starige. 1785 Ga nu to setle,     (sym)belwynne dreoh, wiggeweorþad.     Unc (sceal) worn fela maþma gemænra     siþðan (mor)gen bið." Geat wæs glædmod,     geong son(a to) setles neosan,     swa se snottra heht. 1790 Þ(a wæs) eft swa ær     ellenrofum, fletsittendum     fægere gereorded niowan stefne.     Ni(ht)helm geswearc, deorc ofer dryhtgu(mum).     Duguð eal aras. Wolde blondenfeax     beddes neosan, 1795 gamela Scylding.     Geat unigmetes wel, rofne randwigan,     restan lys(te). Sona him seleþegn     siðes wergum feorrancundum     forð wisade, se for andrysnum     ealle beweote[d]e 1800 þegnes þearfe,     swylce þy dogore heaþoliðende     habban scoldon. Reste hine þa rumheort.     Reced hliuade geap 7 goldfah.     Gæst inne swæf oþ þæt hrefn blaca,     heofones wynne 169v bliðheort bodode.     |[Ða c]om beorht scacan, scaþan onetton. (Wæro)n æþelingas     eft to leodum fuse to [f](ar)en[n]e.     Wolde feor þanon, cuma col[l](enf)erhð,     ceoles neosan. 1810 Heht þa se hear(da)     (H)runting beran sunu Ecglafes,     heht (his s)weord niman, leoflic iren.     Sægde him (þæ)s leanes þanc, cwæð, he þone guðwine     (go)dne tealde. wigcræftigne.     Nales (wor)dum log 1815 meces ecge.     Þæt wæs modig secg. (7 þ)a, siðfrome,     searwum gearwe, wigend wæron.     (Eo)de weorð Denum, æþeling to yppan,     (þæ)r se oþer wæs. Helle hildedeor     Hroð(g)ar grette. .XXVII.   1820 (Be)owulf maþelode,     bearn Ecgþeowes: "Nu (w)e sæliðend     secgan wyllað feorran cumene,     þæt we fundiaþ Higelac secan.     Wæron her tela willum bewenede.     Þu us wel dohtest. 1825 Gif ic þonne on eorþan     owihte mæg þinre modlufan     maran tilian, gumena dryhten,     ðonne ic gyt dyde guðgeweorca,     ic beo gearo sona. 170r Gif ic þæt ge|fricge     ofer floda begang, 1830 þæt þec ymbsittend     egesan þywað, swa þec hete(nde)     hwilum dydon, Ic ðe þusenda     þegna br(in)ge, hæleþa to helpe.     Ic on Higelace wat Geata dryhten,     þeah ðe he geong sy, 1835 folces hyrde,     þæt he mec fremman wile weordum 7 worcum,     þæt ic þe wel heri(ge) 7 þe to geoce     garholt bere, mægenes fultum,     þær ðe bið manna þearf. G(if) him þonne Hreþrinc     to hofum Geata 1840 geþinge[ð] þeodnes bearn,     he mæg þær fela freonda findan.     Feorcyþðe beoð selran gesohte     þæm þe him selfa dea(h.)" Hroðgar maþelode     him on andsware: "Þe þa wordcwydas     wigtig Drihten 1845 on sefan sende.     Ne hyrde ic snotorlicor on swa geongum feore     guman þingian. Þu eart mægenes strang     7 on mode frod, wis wordcwida.     Wen ic talige: gif þæt gegangeð,     þæt ðe gar nymeð, 1850 hild heorugrimme     Hreþles eaferan, adl oþðe iren     ealdor ðinne, folces hyrde,     7 þu þin feorh hafast, 170v þæt þe |(S)æ-Geatas     selran næbban to geceosen(ne)     cyning ænigne 1855 hordweard hæleþa,     (g)yf þu healdan wylt maga rice.     Me þin [m]odsefa licað leng swa wel,     leofa Beo(w)ulf. Hafast þu gefered     þæt þam folcum (s)ceal, Geata leodum     7 Gar-Denum, 1860 sib (g)emænum,     7 sacu restan, inwitniþas,     (þe) hie ær drugon; wesan, þenden ic weal(d)e     widan rices, maþmas gemæne,     ma[n]ig oþerne godum gegrettan     ofer ganotes bæð. 1865 Sceal hringnaca     ofer (h)eaþu bringan lac 7 luftacen.     Ic þa (l)eode wat ge wið feond ge wið freond     fæste geworhte, æghwæs untæle     ealde wisan." Ða git him eorla hleo     inne gesealde, 1870 mago Healfdenes     maþmas twelf. Het inne mid þæm lacum     leode swæse secean on gesyntum,     snude eft cuman. Gecyste þa,     cyning æþelum god, þeoden Scyldinga,     ðegn betstan 1875 7 be healse genam.     Hruron him tearas blondenfeaxum.     Him wæs bega wen 171r ealdum in|frodum,     oþres swiðor, þæt h[i]e seoðða[n]     geseon moston, modige on meþle.     (Wæs) him se man to þon leof 1880 þæt he þone (breost)wylm     forberan ne mehte. Ac him (on) hreþre     hygebendum fæst æfter d(eo)rum men     dyrne langað beorn wið bl(o)de.     Him Beowulf þanan, guðrinc goldwlanc,     græsmoldan træd, 1885 since h(re)mig.     Sægenga bad agedfrean,     se (þe) on ancre rad. Þa wæs on gange     gi(fu) Hroðgares oft geæhted.     Þæt wæs an cyning, æghwæs orleahtre,     oþ þæt hin(e) yldo benam 1890 mægenes wynnum,     se þe oft manegum scod. .XXVIII.   CWOM þa to flode     fela modigra hægstealdra.     Hringnet bæron locene leoðosyrcan.     Landweard onfand eftsið eorla,     swa he ær dyde. 1895 No he mid hearme     of hliðes nosan 171v |(g[ie]s)[tas] grette,     ac him togeanes rad, (cwæ)ð þæt wilcuman     Wedera leodum sca(þan) scirhame     to scipe foron. Þa wæs (on) sande     sægeap naca 1900 hladen here(wæ)dum     hringedstefna, mearum 7 mað(m)um.     Mæst hlifade ofer Hroðgares     (h)ordgestreonum. He þæm batwearde     (bun)den golde swurd gesealde,     þæt he syð(þan) wæs 1905 on meodubence     maþma þy weo(rþ)re, yrfelafe.     Gewat him on nacan (d)refan deop wæter.     Dena land ofgeaf. Þa wæs be mæste     merehrægla sum, segl sale fæst.     Sundwudu þunede. 1910 No þær wegflotan     wind ofer yðum siðes getwæfde.     Sægenga for, fleat famigheals     forð ofer yðe, bundenstefna     ofer brimstreamas, þæt hie Geata clifu     ongitan meahton, 1915 cuþe næssas.     Ceol up geþrang lyftgeswenced,     on lande stod. 172r Hraþe wæs æt |holme     hyðweard geara, se þe ær lange tid     leofra manna fus æt faroðe     (feor) wlatode. 1920 Sælde to sande     sidfæþme sci(p) oncearbendum fæst,     þy læs hym yþ(a) ðrym wudu wynsuman     forwrecan (meah)te. Het þa up beran     æþelinga gestr(eon), frætwe 7 fætgold.     Næs him feor þan(on) 1925 to gesecanne     sinces bryttan, Higelac Hreþling,     þær æt ham wunað s(elfa) mid gesiðum     sæwealle neah. Bold w(æs) betlic,     bregorof cyning, heahealle.     Hygd swiðe geong, 1930 wis welþungen,     þeah ðe wintra lyt under burhlocan     gebide(n) hæbbe, Hæreþes dohtor.     Næs hio hnah swa þeah, ne to gneað gifa     Geata leodum, maþmgestreona.     Mod Þryðo wæg, 1935 fremu folces cwen,     firen ondrysne. Nænig þæt dorste     deor geneþan, swæsra gesiða,     nefne sinfrea, þæt hire an dæges     eagum starede. 172v Ac him wælbende     |(w)eotode tealde 1940 handgewriþene;     hraþe (seo)þðan wæs, æfter mundgripe     mece (g)eþinged, þæt hit sceadenmæl     scyran (m)oste, cwealmbealu cyðan.     Ne bið swylc (cwen)lic þeaw idese to efnanne,     þeah ðe (h)io ænlicu sy, 1945 þætte freoðuwebbe     feores (on)sæce æfter ligetorne     leofne mannan. (H)uru þæt on hoh snod     Hemninges mæg. (Eal)odrincende     oðer sædan, þæt hio leod(b)ealewa     læs gefremede, 1950 inwitniða,     [s]yððan ærest wearð gyfen goldhro(d)en     geongum cempan, æðelum diore,     syððan hio Offan flet ofer fealone flod     be fæder lare siðe gesohte.     Ðær hio syððan well 1955 in gumstole,     gode mære, lifgesceafta     lifigende breac, hiold heahlufan     wið hæleþa brego, ealles moncynnes     mine gefræge þæs selestan     bi sæm tweonum, 173r eormencynnes.     Forðam Offa |wæs geofum 7 guðum,     garcene man; wid(e) (ge)weorðod,     wisdome heold eðel sinne.     Þonon geomor woc hæleðum to helpe,     Heminges mæg, 1965 nefa Garmundes,     niða cræftig. .XXVIIII.   GEwat him ða se hearda     mid his hondscole sylf æfter sande     sæwong tredan, wide waroðas.     Woruldcandel scan, sigel suðan fus.     Hi sið drugon, 1970 elne geeodon,     to ðæ(s ðe) eorla hleo, bonan Ongenþeoes     burg(um) in innan, geongne guðcyning     godne gefrunon hringas dælan.     Higelace wæs sið Beowulfes     snude gecyðed, 1975 þæt ðær on worðig     wigendra hleo, lindgestealla,     lifigende cwom, heaðolaces hal     to hofe gongan. Hraðe wæs gerymed,     swa se rica bebead, feðegestum     flet innanweard. 1980 Gesæt þa wið sylfne,     se ða sæcce genæs, 173v mæg wið mæge,     |[s]yððan mandryhten þurh hleoðorcwyde     holdne gegrette, meaglum wordum.     Meoduscencum hwearf geond þæt side reced     Hæreðes dohtor, 1985 lufode ða leode,     liðwæge bær hænum to handa.     Higelac ongan sinne geseldan     in sele þam hean fægre fricgcean,     hyne fyrwet bræc, hwylce Sæ-Geata     siðas wæron. 1990 "Hu lomp eow on lade,     leofa Biowulf, þa ðu færinga     feorr gehogodest sæcce secean     ofer sealt wæter, hilde to Hiorote?     Ac ðu Hroðgare wi[d]cuðne wean     wihte gebettest, 1995 mærum ðeodne?     Ic ðæs modceare sorhwylmum seað,     siðe ne truwode leofes mannes.     Ic ðe lange bæd, þæt ðu þone wælgæst     wihte ne grette, lete Suð-Dene     sylfe geweorðan 2000 guðe wið Grendel.     Gode ic þanc secge, þæs ðe ic ðe gesundne     geseon moste. Biowulf maðelode,     bearn Ecgðioes: 174r |"Þæt is undyrne,     dryhten Hige[lac], [micel] gemeting     monegum fira, 2005 hwy[lc e][arfoð]hwil     uncer Grendles wearð on (ðam) wange     þær he worna fela Sige-(Scyl)dingum     sorge gefremede, yrmð(e) to aldre.     Ic ðæt eall gewræc, swa (be)gylpan þearf     Grendeles maga 2010 [yfel] ofer eorðan     uhthlem þone, se (ðe) lengest leofað     laðan cynnes, (fyrene) bifongen.     Ic ðær furðum cwom to ðam hringsele     Hroðgar gretan. Sona me se mæra     mago Healfd(e)nes, 2015 syððan he modsefan     minne cuðe, wið his sylfes sunu     setl getæht(e.) Weorod wæs on wynne.     Ne seah ic widan feorh under heofones hwealf     healsittendra medudream mar(an).     Hwilum mæru cwen, 2020 friðusibb folca,     flet eall geondhwearf, bædde byre geonge.     Oft hio beahwriðan 174v secge |(sealde),     ær hie to setle geong. Hwilum fo(r) [d][ugu]ðe     dohtor Hroðgares eorlum [on] ende     ealuwæge bær. 2025 þa ic Freaware     (flet)sittende nemnan hyrde,     þær hio [næ](g)led sinc hæleðum sealde.     Sio gehaten [is], geong goldhroden,     gladum suna Frodan. [H](a)fað þæs geworden     wine Scyldinga, 2030 ri(ce)s hyrde,     7 þæt ræd talað, þæt he mid ðy (wi)fe     wælfæhða dæl sæcca gesette.     Oft (s)eldan hwær æfter leodhryre     lytle (hw)ile bongar bugeð,     þeah seo bryd duge. 2035 (M)æg þæs þonne ofþyncan     ðeoden Heaðo-(B)eardna 7 þegna gehwam     þara leoda, (þ)onne he mid fæmnan     on flett gæð, dryhtbearn Dena     duguða, biwenede on him gladiað     gomelra lafe, 2040 heard 7 hringmæl     Heaða-Bearna gestreon, þenden hie ðam wæpnum     wealdan moston. [.XXX.]   Oð ðæt hie forlæddan     to ðam lindplegan swæse gesiðas     ond hyra sylfra feorh. 175r Þonne cwið æt beore,     se ðe beah |gesyhð, 2045 eald æscwiga,     se ðe eall g(e)[man] garcwealm gumena.     Him bið gri(m) [se]fa, onginneð geomormod     geon(g)[an] cempan þurh hreðra gehygd     (higes) cunnian, wigbealu weccean,     7 þæt wo(rd) acwyð: 2050 "Meaht ðu, min wine,     mec(e) gecnawan, þone þin fæder     to gef(eohte) bær, under heregriman     hinde(man) siðe, dyre iren.     Þær hyne Dene slogon, weoldon wælstowe,     syððan wiðergyld læg, 2055 æfter hæleþa hry(re),     hwate Scyldungas? Nu her þara b(a)nena     byre nathwylces, frætwum hremig,     on flet gæð, morðres gyl[peð],     7 þone maðþum byreð þone þe ðu m(id) rihte     rædan sceoldest." 2060 Manað sw(a) 7 myndgað     mæla gehwylce sarum wordum,     oð ðæt sæl cymeð þæt se fæmnan þegn     fore fæder dædum æfter billes bite     blodfag swefeð, ealdres scyldig.     Him se oðer þonan 175v losað |[li](figen)de,     con him land geare. Þon(ne) bio(ð) (b)rocene     on ba healfe aðsweord eorla.     [Syð]ðan Ingelde weallað wælniðas     7 him (wif)lufan æfter cearwælmum     colran (we)orðað. 2070 Þy ic Heaðo-Bearna     hyldo ne (tel)ge, dryhtsibbe dæl,     Denum unfæcne, (f)reondscipe fæstne.     Ic sceal forð (sp)recan gen ymbe Grendel,     þæt ðu geare (cun)ne, sinces brytta,     to hwan syððan (w)earð 2075 hondræs hæleða.     Syððan heofones (g)im glad ofer grundas,     gæst yrre cwom, (ea)tol æfengrom     user neosan, ðær we (g)esunde     sæl weardodon. Þær wæs Hond(s)cio     hilde onsæge 2080 feorhbealu fægum.     (H)e fyrmest læg, gyrded cempa.     Him Grendel wearð, mærum mag[u]þegne,     to muðbonan, leofes mannes     lic eall forswealg. No ðy ær ut ða gen     idelhende 2085 bona blodigtoð,     bealewa gemyndig, of ðam goldsele     gongan wolde. Ac he mægnes rof     min costode, 176r |grapode geareofolm.     Glof (hangode) sid 7 syllic,     searobendum fæst. 2090 (Sio) wæs orðoncum     eall gegyrwed de(ofles) cræftum     7 dracan fellum. He mec (þær) on innan     unsynnigne, dior dæ(d)fruma     gedon wolde manigra sumne.     Hyt ne miht(e) swa, 2095 syððan ic on yrre     upprih(te) astod. To lang ys to reccenne     hu i(c ðam) leodsceaðan yfla gehwylces     hon(dlean) forgeald. Þær ic, þeoden min,     þine leode weorðode weorcum.     He on (weg) losade 2100 lytle hwile,     lifwynna br(eac). Hwæþre him sio swiðre     swaðe w(ear)dade hand on Hiorte,     7 he hea(n) ðonan, modes geomor,     mereg(rund) gefeoll. Me þone wælræs     wine Scildunga 2105 fættan golde     fela lea(no)de, manegum maðmum,     syððan me(r)gen com, 7 we to symble     geseten hæfdon. 176v Þær wæs gidd 7 gleo.     Gome(la) |(Scilding) felafricgende,     feorran reh(te). 2110 (Hwilum) hildedeor     hearpan wynne go(mel)wudu grette;     hwilum gyd awræc, soð (7 sa)rlic;     hwilum syllic spell. Rehte æfter (r)ihte     rumheort cyning. Hwilum eft (onga)n,     eldo gebunden, 2115 gomel guðwiga,     (gio)guðe cwiðan, hildestrengo.     Hreðer (inn)e weoll, þonne he, wintrum frod,     worn (gem)unde. Swa we þær inne     andlangne [dæg] niode naman,     oð ðæt niht becwom, 2120 (oð)er to yldum.     Þa wæs eft hraðe gearo (gyr)nwræce     Grendeles modor. Siðode (sor)hfull;     sunu deað fornam, wighete (Wed)ra.     Wif unhyre hyre bearn gewræc,     (beo)rn acwealde 2125 ellenlice.     Þær wæs Æsc(he)re, frodan fyrnwitan     feorh uð(ge)nge. Noðer hy hine ne moston,     syððan (m)ergen cwom, deaðwerigne     Denia (le)ode bronde forbærnan,     (n)e on bel hladan, 177r leofne mannan.     |(H)io þæt lic ætbær feondes fæð[me]     [un]der firgenstream. þæt wæs Hroðg[are]     hreowa tornost þara þe leodfruman     lange begeate. Þa se ðeoden (mec)     ðine life 2135 healsode hreohmod,     (þæt ic) on holma geþring eorlscipe efnd(e),     ealdre geneðde, mærðo fremed(e).     He me mede gehet. Ic ða ðæs wælm(es),     þe is wide cuð, grimme gryrelic(ne)     grundhyrde fond. 2140 Þær unc hwil(e) wæs     hand gemæne. Holm heolfre weoll,     7 ic heafde becearf in ðam [grund]s(ele)     Grendeles modor eacnum ecgu(m),     unsofte þonan feorh oðferede.     Næs ic fæge þa gyt. 2145 Ac me eorla hl(eo)     eft gesealde maðma menigeo,     mag(a) Healfdenes." XXXI   "Swa se ðeodkyning     þeawum lyfde. Nealles ic ðam leanum     forloren hæfde, 177v mægnes mede,     ac he me |[maðma](s) geaf, 2150 sunu Healfdenes,     on [min]ne sylfes dom. Ða ic ðe, beorn(c)yning,     bringan wylle, estum ge(yw)an.     Gen is eall æt ðe lissa gelong.     (Ic) lyt hafo heafodmaga     nefne, (Hy)gelac, ðec." 2155 Het ða in beran     eafor (hea)fodsegn, heaðosteapne helm,     (ha)re byrnan, guðsweord geatolic.     (Gy)d æfter wræc. "Me ðis hildesceorp     (H)roðgar sealde, snotra fengel.     Sume (w)orde het, 2160 þæt ic his ærest ðe     est gesægde; (c)wæð þæt hyt hæfde     Hiorogar cyning, (l)eod Scyldunga     lange hwile. No ðy (æ)r suna sinum     syllan wolde, hwatum (H)eorowearde,     þeah he him hold wære, 2165 breostgewædu.     Bruc ealles well." Hyrde ic þæt þam frætwum     feower mearas lungre gelice     last weardode, æppelfealuwe.     He him est geteah 178r meara 7 maðma.     Swa sceal |mæg don, 2170 nealles inwitnet     oðr(um) bregdon, dyrnum cræfte     deað re[nian] hondgesteallan.     Hygelace wæs (niða) heardum     nefa swyðe hold, 7 geh(wæðer) oðrum     hroþra gemyndig. 2175 Hyrd(e) ic þæt he ðone healsbeah     Hygde (ge)sealde, wrætlicne wundur(maððum),     ðone þe him Wealhðeo geaf, ðeo(d)[nes] dohtor,     þrio wicg somod swanco(r) 7 sadolbeorht.     Hyre syððan wæs (æfter) beahðege     brost geweorðod. 2180 Swa (b)[eal]dode,     bearn Ecgðeowes, guma gu(ð)[um]cuð,     godum dædum. Dreah æfter dom(e),     nealles druncne slog heorðgen(ea)tas.     Næs him hreoh sefa, ac he ma(n)cynnes,     mæste cræfte, 2185 ginfæsta(n) gife,     þe him God sealde, heold hildedeor.     Hean wæs lange swa hyne Geat(a) bearn     godne ne tealdon, ne hyne on medobence     micles wyrðne 178v |[dri]hten wereda     gedon wolde. 2190 Swyðe [sæg]don,     þæt he sleac wære, æðeling un(fro)m.     Edwenden cwom tireadigum (me)nn     torna gehwylces. Het ða eorla (hl)eo     in gefetian, heaðorof cyning,     (Hr)eðles lafe, 2195 golde gegyrede.     Næs (mid) Geatum ða sincmaðþum selra     [o](n) sweordes had. Þæt he on Biowulfes     (be)arm alegde, 7 him gesealde     seofan (þ)usendo, bold 7 bregostol.     Him wæs [b](a)m samod 2200 on ðam leodscipe     [lo]nd gecynde, eard eðelriht,     oðrum (s)wiðor side rice     þam ðær selra wæs. (E)ft þæt geiode     ufaran dogrum hilde(h)læmmum,     syððan Hygelac læg, 2205 7 Hearede     hildemeceas under bordhreoðan     to bonan wurdon, ða hyne gesohtan     on sigeþeode. Hearde hildefrecan,     Heaðo-Scilfingas, niða genægdan     nefan Hererices. 179r Syððan |Beowulfe     br[æ]de rice on hand ge[hwearf].     He geheold tela fiftig wintra.     W(æs ða) frod cyning, eald eþelweard,     oð ð(æt) on ongan deorcum nihtum     draca (rics[i]an), 2215 se ðe on hea[um] h[of]e     hord beweot(ode), stanbeorh stear[c]ne.     Stig under l(æg) eldum uncuð.     Þær on innan giong nið(a) nathwyl[c],     [7] [neah] gefeng hæðnum ho(rde),     hond[gewriþenne] 2220 since fahne.     (He þæt) syððan [bohte] þ[eah] ð[e] [he] slæpende     (be)syre[d] [hæf]de þeo[f]es cræfte.     Þæt si(e) ðiod [onfand], b[u]folc beorn[a],     þæt he gebolge[n] wæs. XXXII   Nealles [næs] geweoldum     wyrmhorda cræft, 2225 sylfes willum,     se ðe him sare (ge)sceod, ac for þreanedlan     þe[of] nathwylces hæleða bearna     hetesweng(eas) fleoh, [ðeodnes] þea[rfe].     7 ðær inne weal(l), secg syn[by]sig,     sona [o]nwa[ca]de, 2230 þæt [gean] ðam gyst[e]     [gry]rebr[o]g[a] stod. 179v Hwæðre [fyren]sceapen|     [...] se fær begeat. Sincfæt [sohte]     þær wæs swylcra fela in ðam eorð[sele]     ærgestreona, swa hy on gearda(gum)     gumena nathwylc, 2235 eormenlafe     (æþ)elan cynnes, þanchycgende,     þær ge(hy)dde, deore maðmas.     Ealle hie deað (fo)rnam ærran mælum,     7 si an ða gen (leo)da duguðe,     se ðær lengest hwearf, 2240 (we)ard winegeomor,     [w]ende þæs yldan, (þæt h)e lytel fæc     longgestreona brucan (m)oste.     Beorh eallgearo wunode on wonge     [wæ]teryðum neah, niwe be næsse,     nearo(c)ræftum fæst. 2245 Þær on innan bær     eorl(g)estreona hringa hyrde     ha[n]dwyrðne (d)æl, fættan goldes.     Fea worda cwæð: "Heald þu nu, hruse,     nu hæleð ne m[o]stan, eorla æhte.     Hwæt, hyt ær on ðe 2250 gode begeaton.     Guðdeað fornam, [f]eorhbeal[e] frecne,     fyrena gehwylcne, leoda minra.     Þa [me]ðe þis ofgeaf. 180r Gesawon seledream.     [He]| nah, hwa sweord wege oððe f[æ]g[rie]     fæted wæge, 2255 dryncfæt deore.     Dug[uð] ellor seoc. Sceal se hearda helm     [hyr]stedgolde fætum befeallen.     Feormy(nd) swefað, þa ðe beadogriman     bywan sceoldon. Ge swylce seo herepad,     s(io) æt hilde gebad 2260 ofer borda gebræc     bite irena, brosnað æfter beorne.     Ne mæg byrnan hring æfter wig(fru)man     wide feran, hæleðum be healfe.     Næs hearpan wyn, gomen gleobeames,     ne god hafoc 2265 geond sæl swingeð,     ne se swifta mearh burhstede beateð.     Bea(lo)cwealm hafað fela feorhcynna     fo(rð) onsended." Swa giomormod     giohðo mænde an æfter eallum,     unbliðe hwe(arf) 2270 dæges 7 nihtes,     oð ðæt deaðes wylm hr(an) æt heortan.     Hordwynne fond, eald uh(t)sceaða,     opene standan, se ðe, byrnend[e],     biorgas seceð. Nacod niðdraca     niht(es) fleogeð, 2275 fyre befangen.     Hyne foldbuen(d) 180v |[: : : : : : : : : : : :]nan.     He gesecean sceall [hearm] [on] [h]rusan,     þær he hæðen gold warað [win]trum frod.     Ne byð him wihte ðy sel. (Sw)a se ðeodsceaða     þreo hund wintra 2280 (h)eold on hrusa[n]     hordærna sum, eacen(cr)æftig,     oð ðæt hyne an abealch, mon on mode.     Mandryhtne bær fæted wæge,     frioðowære bæd hlaford sinne.     (Ða w)æs hord rasod, 2285 onboren beaga (h)ord.     Bene getiðad feasceaftum men.     Frea sceawode fira fyrngeweorc     (f)orman siðe. Þa se wyrm onwoc,     wroht wæs geniwad. Stonc ða æfter stane,     stearcheort onfand 2290 feondes fot(l)ast.     He to forð gestop dyrnan cræfte     dracan heafde neah. Swa mæg unfæge     eaðe gedigan wean 7 wræcsið     se ðe Waldendes hyldo gehealdeþ.     Hordweard sohte 2295 georne æfter grunde,     wolde guman findan, þone þe him on sweofote     sare geteode. 181r Hat 7 hreohmod,     |hl(æ)wum oft ymbehwearf ealn[e utan]weardne.     Ne ðær ænig mon on þ[am] westenne,     hwæðre hilde gefeh, 2300 bea[du]weorces.     Hwilum on beorh æthwe(arf), sincfæt sohte.     He þæt sona onf(and), ðæt hæfde gumena sum     goldes gefandod, heahgestreona.     Hordwea(rd) onbad earfoðlice,     oð ðæt æfen c(wom). 2305 Wæs ða gebolgen     beorges hyrde, wolde [s]e laða     lige forgyldan drin(c)fæt dyre.     Þa wæs dæg sceacen w(yr)me on willan.     No on wealle læg, (bi)dan wolde,     ac mid bæle for, 2310 fyre gefysed.     Wæs se fruma egeslic leodum on lande,     swa hyt lungre wearð on hyra sincgifan     sare geendod. XXXIII   ÐA se gæst ongan     gledum spiwan, beorht hofu bærnan.     Bry(ne)leoma stod 2315 eldum on andan.     No ðæ(r) aht cwices 181v lað lyftfloga     læfan |(wolde). Wæs þæs wyrmes wig     wide gesy(ne), (ne)arofages nið     nean 7 feorran, hu (s)e guðsceaða     Geata leode 2320 hatode 7 hyn(de).     Hord eft gesceat, dryhtsele dyrn(ne)     ær dæges hwile. Hæfde landwara     (li)ge befangen, bæle 7 bronde.     Beorges getruwode, wiges 7 wealles.     Him seo wen (g)eleah. 2325 Þa wæs Biowulfe     broga gecy(ð)ed snude to soðe,     þæt his sylfes h[a]m, bolda selest,     brynewylmum mealt, (g)ifstol Geata.     Þæt ðam godan wæs hreow (o)n hreðre,     hygesorga mæst. 2330 Wende (s)e wisa     þæt he Wealdende ofer ealde riht     ecean Dryhtne bitre gebulge.     (B)reost innan weoll þeostrum geþoncum,     swa him geþywe ne wæs. Hæfde ligdraca     leoda fæsten, 2335 ealond utan,     eorðweard ðone gledum forgrunden.     Him ðæs guðkyning, Wedera þioden,     wræce leornode. Heht him þa gewyrcean,     wigendra hleo, eallirenne,     eorla dryhten, 182r wigbord wrætlic.     |Wisse he gearwe, þæt him holtwudu     he[lpan] ne meahte, lind wið lige.     Sceolde [li]þenddaga, æþeling ærgod,     ende g(e)bidan worulde lifes,     7 se wyrm somod, 2345 þeah ðe hordwelan     heolde lan(ge). Oferhogode ða     hringa fengel þæt he þone widflogan     weorode gesohte, sidan herge.     No he him þam sæcce ondred, ne him þæs wyrmes wig     for wiht dyde, 2350 eafoð 7 ellen,     forðon he ær fela nearo neðende     niða gedig(de), hildehlemma,     syððan he Hroðga(res) sigoreadig secg,     sele fælsode, 7 æt g(uðe) forgrap     Grendeles mægum, 2355 laðan cynnes.     No þæt læsest wæs hondge(mot)[a],     þær mon Hygelac sloh, syððan Geata cyning,     guðe ræsum, freawine folc(a),     Freslondum on, Hreðles eafora,     hiorodryncum swealt, 2360 bille gebeate(n).     Þonan Biowulf com sylfes cræfte,     sundnytte dreah. 182v Hæfde him on earm(e)     | [ealra] þritig hildegeatwa,     þa he to holm(e) [gion]g. Nealles Hetware     hremge þorf[ton] 2365 feðewiges,     þe him foran ongean linde bæron.     Lyt eft becwom fram þam hildfrecan     hames niosan. Ofer(s)wam ða sioleða bigong     sunu Ecgðeowes, (ea)rm anhaga     eft to leodum. 2370 Þær him Hygd gebead     hord 7 rice, beagas 7 brego(s)tol.     Bearne ne truwode, þæt he wið ælfylcum     eþelstolas healdan cuðe.     Ða wæs Hygelac dead. No ðy ær feasceafte     (f)indan meahton 2375 æt ðam æðelinge     (æ)nige ðinga, þæt he Heardrede     hlaford (w)ære, oððe þone cynedom     ciosan wol(d)e. Hwæðre he him on folce     freondlarum heold, estum mid are,     oð ðæt he yldra wearð, 2380 Weder-Geatum weold.     Hyne wræcmæcgas ofer sæ sohtan,     suna Ohteres. Hæfdon hy forhealden     helm Scylfinga, þone selestan     sæcyninga þara ðe ðe in Swiorice     sinc brytnade 183r mærne | (þ)eoden.     Him þæt to mearce wearð. He (þær) orfeorme     feorhwunde hleat, sw(eor)des swengum,     sunu Hygelaces. 7 [him] eft gewat     Ongenðioes bearn ha(mes) niosan,     syððan Heardred læg. 2390 Let ðone bregostol     Biowulf healdan, Geatum wealdan.     Þæt wæs god cyning. XXXIIII.   SE ðæs leodhryres     lean gemunde. Uferan dogrum     Eadgilse wearð feasceaftum freond.     Folce gestepte 2395 ofe(r) sæ side     sunu Ohteres, wigum 7 wæpnum.     He gewræc syððan cealdum cearsiðum,     cyning ealdre bineat. Swa he niða gehwane     genesen hæfde, sliðra geslyht(a),     sunu Ecgðiowes, 2400 ellenweorca,     oð ðone anne dæg, þe he wið þam wyrme     gewegan sceolde. Gewat þa twelfa sum,     torne gebolgen, dryhten Geata,     dracan sceawia(n). Hæfde þa gefrunen     hwanan sio fæhð aras, 183v bealonið biorna.     Him to bearme |(cwom) ma(ð)þumfæt mære,     þurh ðæs me(l)(da)n hond. Se wæs on ðam ðreate     þreotteo(ða) secg, se ðæs orleges     or onstealde, hæft (hy)gegiomor.     Sceolde hean ðonon 2410 wong (w)isian.     He ofer willan giong to ðæs ðe he eorðsele     anne wisse, hlæw under (hr)usan     holmwylme neh, yðgewinne.     Se wæs innan full wrætta 7 wira.     Weard unhiore, 2415 gearo guðfreca     goldmaðmas heold eald under eorðan.     Næs þæt yðe ceap, to gegangenne     gumena ænigum. Gesæt ða on næsse     niðheard cyning, þenden hælo abead     heorðgeneatum, 2420 gold(w)ine Geata.     Him wæs geomor sefa, wæfre 7 wælfus.     Wyrd ungemete neah se ðone gomelan     gretan sceolde, secean sawle hord,     sundur gedælan lif wið lice.     No þon lange wæs 2425 feorh æþelinges     flæsce bewunden. Biowulf maþelade,     bearn Ecgðeowes: "Fela ic on gioguðe     guðræsa genæs, orleghwila.     Ic þæt eall gemon. 184r |Ic wæs syfanwintre     þa mec sin(ca bal)dor, 2430 freawine folca,     æt minum fæ(der) genam. Heold mec 7 hæfde     Hreðel cyn(ing), geaf me sinc 7 symbel,     sibbe gemund(e); næs ic him to life     laðra owihte beorn (in) burgum,     þonne his bearna hwylc, 2435 Herebe(ald) 7 Hæðcyn     oððe Hygelac min. Wæs þam yldestan     ungedefelice mæges dædum     morþorbed stred, syððan hyne Hæðcyn     of hornbogan, his freawine     flane geswencte, 2440 miste mercelses     7 his mæg o(f)scet, broðor oðerne     blodigan gare. Þæt w(æs) feohleas gefeoht     fyrenum gesyngad, hreð(re) hygemeðe.     Sceolde hwæðre swa þeah æð(e)ling unwrecen     ealdres linnan. 2445 Swa bið geomorlic     gomelum ceorle to gebidanne     þæt his byre ride giong on galgan.     Þonne h(e) gyd wrece, sarigne sang,     þonne his sunu hangað hrefne to hroðre,     7 he him helpa(n) ne mæg, 2450 eald 7 infrod     ænige gefremma(n). Symble bið gemyndgad     morna gehwylce, 184v |(eafo)ran ellorsið.     Oðres ne gymeð (t)o gebidanne     burgum in innan, yrfeweardas,     þonne se an hafað 2455 þurh deaðes nyd     dæda gefondad. Gesyhð sorhcearig     on his suna bure winsele westne,     windge reste reote berofene.     Ridend swefað, hæleð in hoðman.     Nis þær hearpan sweg, 2460 gomen in geardum,     swylce ðær iu wæron. XXXV   GEwiteð þonne on sealman,     sorhleoð gæleð, an æfter anum.     Þuhte him eall to rum, wongas 7 wicstede.     Swa Wedra helm æfter Herebealde     heortan sorge, 2465 weallinde, wæg.     Wihte ne meahte on ðam feorhbonan     fæghðe gebetan. No ðy ær he þone heaðorinc     hatian ne meahte laðum dædum,     þeah him leof ne wæs. He ða mid þære sorhge,     þe him sio sar belamp, 2470 gumdream ofgeaf,     Godes leoht geceas. Eaferum læfde,     swa deð eadig mon, lond 7 leodbyrig,     þa he of life gewat. 185r Þa |(wæs) synn 7 sacu     Sweona 7 Geata of(er [w]id) wæter     wroht gemæne, 2475 herenið hea(rda),     syððan Hreðel swealt, oððe him Ongenðeowes     eaferan wæran frome fyrdhwate.     Freode ne woldon ofer heafo healdan,     ac ymb Hreosnabeorh eat(olne) inwitscear     oft [ge]fremedon. 2480 Þæt m(æg)wine     mine gewræcan, fæhðe 7 fyrene,     swa hyt gefræge wæs, þeah ðe oðer his     ealdre gebohte, heardan ceape.     Hæðcynne wearð, Geata dryhtne     guð onsæg(e). 2485 Þa ic on morgne gefrægn     mæg oðerne billes ecgum     on bonan stælan, þær Onge(n)þeow     Eofores niosað. Guðhelm toglad,     gomela Scylfing hreas [heaþo]blac.     Hond gemunde 2490 fæhðo genoge,     feorhsweng ne ofteah. Ic him þa maðmas,     þe he me sealde, geald æt guðe,     swa me gifeðe wæs, leohtan sweorde.     He me lond forgeaf, eard eðelwy(n).     Næs him ænig þearf, 2495 þæt he to Gifðum     oððe to Gar-Denum oððe in Swiorice     secean þurfe 185v |(wyrs)an     wigfrecan, weorðe gecypa(n). (Symle) (ic) him on feðan     beforan wolde, ana on orde.     7 swa to aldre sceall 2500 sæcce fremman,     þenden þis sweord þolað. Þæt mec ær 7 sið     oft gelæste, syððan ic for dugeðum     (D)æghrefne wearð to handbonan,     Huga (ce)mpan. Nalles he ða frætwe     Frescyning[e], 2505 breostweorðunge     bringan moste, ac in cempan gecrong     cumbles hyrde, æþeling on elne.     Ne wæs ecg bona, ac him hildegrap     heortan wylmas, banhus gebræc.     Nu sceall billes ecg, 2510 hond 7 heard sweord     ymb hord wigan." Beowulf maðelode,     beotwordum spræc niehstan siðe:     "(I)c geneðde fela guða on geogoðe;     gyt ic wylle, frod folces weard     fæhðe secan, 2515 mærðum fremman,     gif mec se mansceaða of eorðsele     ut geseceð." Gegrette ða     gumena gehwylcne, hwate helmberend     hindeman siðe, swæse gesiðas:     "Nolde ic sweord beran, 186r wæpen to wyrme,     |gif ic wiste hu wið ðam aglæcean     elle(s) meahte gylpe wiðgripan,     swa ic gio wi(ð) Grendle dyde. Ac ic ðær heaðufyres     hate(s) wene, reðes 7 hattres;     forðon ic me on hafu 2525 bord 7 byrnan.     Nelle ic beorges weard oferfleon fotes trem,     ac unc sce(al) weorðan æt wealle     swa unc wyrd geteoð, Metod manna gehwæs.     Ic eom on mode from þæt ic wið þone guðflogan     gylp ofe(r)sitte. 2530 Gebide ge on beorge     byrnum werede, secgas on searwum,     hwæðer sel mæge æfter wælræse     wunde gedygan uncer twega.     Nis þæt eower sið, ne gemet mannes,     ne(fn)[e] min anes." 2535 Wat he wið aglæcean     eofoðo dæle, eorlscype efne.     "Ic mid elne sceall gold gegangan,     oððe guð nimeð, feorhbealu frecne     frean eowerne." Aras ða bi ronde,     rof oretta, 2540 heard under helm(e),     hiorosercean bær under stancleofu,     strengo getruwode anes mannes.     Ne bið swylc earges sið! 186v Geseah ða be wealle,     |(se ð)e worna fela, gumcystum god,     guða ge(d)igde, 2545 hildehlemma,     þonne hnitan feðan - stodan stanbogan --     stream ut þonan brecan of beorge.     Wæs þære burnan wælm heaðofyrum hat,     ne meahte horde neah unbyrnende     ænige hwile 2550 deop gedygan     for dracan lege. Let ða of breostum,     ða he gebolgen wæs, Weder-Geata leod     word ut faran, stearcheort styrmde.     Stefn in becom, heaðotorht hlynnan     under harne stan. 2555 Hete wæs onhrered,     hordweard oncniow mannes reorde.     Næs ðær mara fyrst freode to friclan.     From ærest cwom oruð aglæcean     ut of stane, hat hildeswat.     Hruse dynede. 2560 Biorn under beorge     bordrand onswaf wið ðam gryregieste     Geata dryhten. Ða wæs hringbogan     heorte gefysed sæcce to seceanne.     Sweord ær gebræd god guðcyning,     gomele lafe, 2565 ecgum ungleaw.     Æghwæðrum wæs 187r bealohycgendra     |(bro)ga fram oðrum. Stiðmod gestod     (wið) steapne rond winia bealdor,     ða se wyr(m) gebeah snude tosomne.     He on searwum bad. 2570 Gewat ða byrnende     gebogen scriða(n), to gescipe scyndan.     Scyld wel gebearg (life) 7 lice     læssan hwile mærum þeodne,     þon(ne) his myne sohte, ðær he þy fyrste     fo(r)man dogore 2575 wealdan moste,     swa him wyrd ne gescraf hreð æt hilde.     Hond u(p) abræd Geata dryhten,     gryrefahne slo(h) Incgelafe,     þæt sio ecg gewac brun on bane,     bat unswiðor 2580 þonne his ðiodcyning     þe(arfe) hæfde bysigum gebæded.     Þa wæs beorges weard æfter heaðuswenge     on hreou(m) mode. Wearp wælfyre;     wide sprungon hildeleoman.     Hreðsigora ne gealp 2585 goldwine Geata.     Guðbill geswac, nacod æt niðe,     swa hyt no sceolde, iren ærgod.     Ne wæs þæt eðe sið, þæt se mæra     maga Ecgðeowes grundwong þone     ofgyfan wolde. 2590 Sceolde willan     wic eardian 187v elles hwergen,     swa |(sceal) æghwylc mon alætan lændag(as).     Næs ða long to ðon, þæt ða aglæcean     hy eft gemetton. Hyrte hyne hordweard,     hreðer æðme weoll, 2595 niwan stefne.     Nearo (ðr)owode, fyre befongen,     se ðe ær folce weold. Nealles him on heape     h[a]ndgesteallan, (æ)ðelinga bearn,     ymbe gestodon hildecystum,     ac hy on holt bugon, 2600 ealdre burgan.     Hiora in anum weoll sefa wið sorgum.     Sibb æfre ne mæg wiht onwendan,     þam ðe wel þenceð. XXXVI   (W)IGlaf wæs haten,     Weoxstanes sunu, leof(l)ic lindwiga,     leod Scylfinga, 2605 mæg Ælfheres.     Geseah his mondryhten under heregriman     hat þrowian. Gemunde ða ða are     þe he him ær forgeaf, wicstede weligne     Wægmundinga, folcrihta gehwylc,     swa his fæder ahte. 2610 Ne mihte ða forhabban,     hond rond gefeng, geolwe linde,     gomelswyrd geteah. Þæt wæs mid eldum     Eanmundes laf, 188r |(su)na Ohtere.     Þam æt sæcce wearð w(ræcca) wineleasum     Weohstanes bana 2615 meces ecg(um),     7 his magum ætbær brunfagne helm,     hringde byrnan, ealdsweord etonisc.     Þæt him Onela forgeaf, his gædelinges     guðgewædu, fyrdsearo fuslic.     No ymbe ða fæhðe spræc, 2620 þeah ðe he his broðor bearn     abredwade. He frætwe geheold     fela missera, bill 7 byrnan,     oð ðæt his byre mihte eorlscipe efnan     swa his ærfæder. Geaf him ða mid Geatum     guðgewæda, 2625 æghwæs unrim,     þa he of ealdre gewat, frod on forðweg.     Þa wæs forma sið geongan cempan,     þ(æt) he guðe ræs mid his freodryhtne     fremman sceolde. Ne gemealt him se modsefa,     ne his mægenes laf 2630 gewac æt wige.     Þa se wyrm onfand, syððan hie togædre     gegan hæfdon. Wiglaf maðelode,     wordrihta fela sægde gesiðum.     Him wæs sefa geomor. 188v "Ic ðæt |(mæl) geman,     þær we medu þegun, 2635 þon(ne) (we) geheton     ussum hlaforde in biorsele,     (ð)e us ðas beagas geaf, þæt we him ða guðgetawa     gyldan woldon, gif him þyslicu     þearf gelumpe, helmas 7 heard sweord.     Ðe he usic on herge geceas 2640 to ðyssum siðfate     sylfes willum. Onmunde usic mærða,     7 me þas maðmas geaf, þe he usic garwigend     gode tealde, hwate helmberend,     þeah ðe hlaford us þis ellenweorc     ana aðohte 2645 to gefremmanne,     folces hyrde, forðan he manna mæst     mærða gefremede, dæda dollicra.     Nu is se dæg cumen þæt ure mandryhten     mægenes behofað godra guðrinca.     Wutun gongan to 2650 helpan hildfruman,     þenden hyt sy, gledegesa grim.     God wat on mec þæt me is micle leofre,     þæt minne lichaman mid minne goldgyfan     gled fæðmie. Ne þynceð me gerysne,     þæt we rondas beren 2655 eft to earde,     nemne we æror mægen 189A (197)r fane gefyllan,     | (f)eorh ealgian Wedra ðeodnes.     Ic wat gear(e), þæt næron ealdgewyrht,     þæt he ana scyle G(eata) duguðe     gnorn þrowian, 2660 gesigan æt sæcce.     Urum sceal sweord 7 helm, byrne 7 byrduscrud     (bam) gemæne." Wod þa þurh þone wælrec,     wig(hea)folan bær frean on fultum.     Fea worda (cwæð): "Leofa Biowulf,     læst eall tela, 2665 swa ðu on g(eo)guðfeore     geara gecwæde, þæt ðu ne alæte     be ðe lifigendum dom gedreosan.     Scealt nu dædum rof, æðeling anhydig,     ealle mægene, feorh ealgian.     Ic ðe fullæstu." 2670 Æfter ðam wordum     wyrm yrre cwom, atol inwitg(æst)     oðre siðe, fyrwylmum fah     fionda nio(s[i]an) laðra manna.     Lig yðum for, born bord (wið) rond.     Byrne ne meahte 2675 geongum garwigan     geoce gefremman. ac se maga geonga     und(er) his mæges scyld elne geeode,     þa his agen [wæs] gledum forgrunden.     Þa gen guðcyning m[iht] gemunde,     mægenstrengo sloh 2680 hildebille,     (þæt) hyt on heafolan stod niþe genyded.     Nægl(in)g forbærst, geswac æt sæcce     sweord Biowulfes 189A (197)v |gomol 7 grægmæl.     Him þæt gifeðe ne wæs, (þæt) him irenna     ecge mihton 2685 helpan æt hilde.     Wæs sio hond to strong, se ðe meca gehwane     (m)ine gefræge swenge ofersohte.     Þonne he to (s)æcce bær wæpen wundum heard,     næs him (w)ihte ðe sel. Þa wæs þeodsceaða     þriddan siðe, 2690 frecne fyrdraca     fæhða gemyndig, ræsde on ðone rofan,     þa him rum ageald, hat 7 heaðogrim,     heals ealne ymbefeng biteran banum.     He geblodegod wearð sawuldriore.     Swat yðum weoll. XXXVII   2695 ÐA ic æt þearfe [gefrægn]     þeodcyninges andlongne eorl     ellen cyðan, cræft 7 cenðu,     swa him gecynde wæs. Ne hedde he þæs heafolan,     ac sio hand gebarn modiges mannes,     þær he his mægenes healp, 2700 þæt he þone niðgæst     nioðor hwene sloh, secg on searwum,     þæt ðæt sweord gedeaf fah 7 fæted;     þæt ðæt fyr ongan sweðrian syððan.     Þa gen sylf cyning geweold his gewitte,     wællseaxe gebræd 2705 biter 7 beaduscearp,     þæt he on byrnan wæg. 189r Forwrat Wedra |helm     wyrm on middan. Feond gefyldan,     ferh ellen wræc, 7 hi hyne þa begen     abroten hæfdon, sibæðelingas.     Swylc sceolde secg wesan, 2710 þegn æt ðearfe.     Þæt ðam þeodne wæs siðas sigehwile     sylfes dædum, wo(rlde) geweorces.     Ða sio wund ongon, þe him se e(orð)draca     ær geworhte, swelan 7 swella(n).     (He) þæt sona onfand 2715 þæt him on breostum     beal(onið) weoll, attor on innan.     Ða se æðeling gion(g), þæt he bi wealle     wishycgende gesæt on sesse.     Seah on enta geweorc hu ða stanbogan     stapulum fæste 2720 ece eorðreced     innan heald(e)[n]. Hyne þa mid handa     heorodreorigne, (þeo)den mærne,     þegn ungemete till winedry(hten) his     wætere gelafede, hilde sædne,     7 his he(l)[m] onspeon. 2725 Biowulf maþelode.     He ofer be(nne) spræc, wunde wælbleate.     Wisse he gearwe þæt he dæghwila     gedrogen hæfde, eorðan wyn[ne].     Ða wæs eall sceacen dogorgerimes,     deað ungemete neah: 2730 "Nu ic suna minum     syllan wolde guðgewædu,     þær me gifeðe swa 189v ænig yrfe|weard     æfter wurde lice gelenge.     Ic ðas leo(de) heold fiftig wintra.     Næs se folccyning 2735 ymbesittendra     ænig ðara þe mec guðwinum     (gr)etan dorste, egesan ðeon.     Ic on earde bad (m)ælgesceafta,     heold min tela, ne sohte (s)earoniðas,     ne me swor fela 2740 aða on un(ri)ht.     Ic ðæs ealles mæg feorhbennum seoc     ge(fea)n habban, forðam me witan ne ðearf     Waldend fira morðorbealo maga,     þonne min sceaceð lif of lice.     Nu ðu lungre geong 2745 hord sceawian     under harne stan, Wiglaf leofa.     Nu se wyrm ligeð, swefeð sare wund,     (si)nce bereafod. Bio nu on ofoste,     þæt ic ærwelan, goldæht ongite,     gearo sceawige 2750 swegle searogimmas,     þæt ic ðy seft mæge æfter maððumwelan     (mi)n alætan lif 7 leodscipe,     þone ic longe heold." XXXVIII   ÐA ic snude gefrægn     sunu Wihstanes, æfter wordcwydum     wundum dryhtne, 2755 hyran heaðosiocum,     hringnet beran, brogdne beadusercean     u[n]der beorges hrof. Geseah ða sigehreðig,     þa he bi sesse geong, 190r magoþegn |modig,     maððumsigla fealo, gold glitinian     grunde getenge, 2760 wundur on wealle,     7 þæs wyrmes denn, ealdes uhtflogan,     orcas stondan, fyrnmanna fatu     feormendlease, hyrstum behrorene.     Þær wæs helm monig eald 7 omig,     earmbeaga fela 2765 searwum gesæled.     Sinc eaðe mæg, gold on gr(und)[e]     gumcynnes gehwone oferhigian,     hyde se ðe wylle. Swylce he siomian geseah     segn eallgylden heah ofer horde,     hondwundra mæst, 2770 gelocen leoðocræftum.     Of ðam leoman stod, þæt he þone grundwong     ongitan mea(hte), wræce giondwlitan:     næs ðæs wyrmes þ(ær) onsyn ænig,     ac hyne ecg fornam. Ða ic (on) hlæwe gefrægn     hord reafian, 2775 eald ent(a) geweorc     anne mannan. Him on bearm hlo(don)     bunan 7 discas. Sylfes dome     segn eac geno(m), beacna beorhtost.     Bill ær gescod - ecg wæs iren     ealdhlafordes - 2780 þam ðara maðma     mundbora wæs longe hwile.     Ligegesan wæg hatne for horde,     hioroweallende 190v middelnihtum     |oð þæt he morðre swealt. Ar wæs on ofoste,     eftsiðes georn, 2785 frætwum gefyrðred.     Hyne fyrwet bræc, hwæðer collenferð     cwicne gemette in ðam wongstede,     Wedra þeoden ellensiocne,     þær he hine ær forlet. He ða mid þam maðmum     mærne þioden, 2790 dryhten sinne,     driorigne fand, ealdres æt ende.     He hine eft ongon wæteres weorpan,     oð þæt wordes ord breosthord þurhbræc. Gomel on giogoðe     gold sceawode. 2795 "Ic ðara frætwa     Frean ealles ðanc, Wuldurcyninge     wordum (sec)ge, ecum Dryhtne,     þe ic her on starie, þæs ðe (ic) moste     minum leodum ær swyltdæge     swylc ge(str)ynan. 2800 Nu ic on maðma hord     minne be(bo)hte frode feorhlege.     Fremmað gena (l)eoda þearfe.     Ne mæg ic her leng wesan. Hatað (h)eaðomære     hlæw gewyrcean beorhtne æfter bæle,     æt brimes nosan. 2805 Se scel to gemyndum     minum leodum heah hlifian     on hrones næsse, þæt hit sæliðend     syððan hatan Biowulfes Biorh,     ða ðe brentingas 191r ofer |floda genipu     feorran drifað." 2810 Dyde him of healse     hring gyldenne, þioden þristhydig,     þegne gesealde, geongum garwigan,     goldfahne helm, beah 7 byrnan,     het hyne brucan well: "Þu eart endelaf     usses cynnes, 2815 Wægmundinga.     Ealle wyrd forspeo[f] mine magas     to metodsceafte, eorlas on elne.     Ic him æfter sceal." Þæt wæs þam gomelan     gingæste word breostgehygdum,     ær he bæl cure, 2820 hate heaðowylmas.     Him of hwæðre gewat sawol secean     soðfæstra dom. [XXXVIIII]   Ða wæs gegongen     gum[an] unfrodum earfoðlice,     þæt he on eorðan geseah þone leofestan     lifes æt ende 2825 bleate gebæran.     Bona swylce læg, egeslic eorðdraca     ealdr(e) bereafod, bealwe gebæded.     Beahhordum leng wyrm wohbogen     wealdan ne moste, ac him irenna     ecga fornamon, 2830 hearde heaðoscearde     homera lafe, þæt se widfloga,     wundum stille, hreas on hrusan     hordærne neah. 191v Nalles |æfter lyfte     lacende hwearf middelnih(tum),     maðmæhta wlonc, 2835 ansyn ywde,     ac he eorðan gefeoll for ðæs hildfruman     hondgeweorce. Huru þæt on lande     lyt manna ðah mægenagendra,     mine gefræge, þeah ðe he dæda gehwæs     dyrstig wære, 2840 þæt he wið attorsceaðan     oreðe geræsde, oððe hringsele     hondum styrede, gif he wæccende     weard onfunde buon on beorge.     Biowulfe wearð dryhtmaðma dæl,     deaðe forgolden. 2845 Hæfde æghwæðre     ende gefered lænan lifes.     Næs ða lang to ðon, þæt ða hildlatan     holt ofgefan, tydre treowlogan,     tyne ætsomne, ða ne dorston ær     dareðum lacan 2850 on hyra mandryhtnes     miclan þearfe. Ac hy scamiende     scyldas bæran, guðgewædu,     þær se gomela læg. Wlitan on Wilaf.     He gewergad sæt, feðecempa     frean eaxlum neah. 2855 Wehte hyne wætre -     him wiht ne speo[w]. Ne meahte he on eorðan,     ðeah he uðe wel, on ðam frumgare     feorh gehealdan, ne ðæs Wealdendes     wiht oncirran; 192r wolde dom |(Go)des     dædum rædan 2860 gumena gehwylcum,     sw(a) he nu gen deð. Þa wæs æt ðam geongum     grim andswar(u) eðbegete,     þam ðe ær his elne forleas. Wiglaf maðelode,     Weohstanes sunu, sec sarigferð.     Seah on unleofe: 2865 "Þæt, la, mæg secgan     se ðe wyle soð specan, þæt se mondryhten,     se eow ða maðmas geaf, eoredgeatwe,     þe ge þær on standað, þonne he on ealubence     oft gesealde healsittendum     helm 7 byrnan, 2870 þeoden his þegnum     swylce he þrydlicost ower feor oððe neah     findan meahte, þæt he genunga     guðgewædu wraðe forwurpe,     ða hyne wig beget. Nealles folccyning     fyrdgeste(allum) 2875 gylpan þorfte;     hwæðre him God uðe, sigor(a) Waldend,     þæt he hyne sylfne gewræc, ana mid ecge,     þa him wæs elnes þearf. Ic him lifwraðe     lytle meahte ætgifan æt guðe,     7 ongan swa þeah 2880 ofer min gemet     mæges helpan. Symle wæs þy sæmra     þonne ic sweorde drep, ferhðgeniðlan,     fyr unswiðor weoll of gewitte.     Fergendra to lyt 192v þrong ymbe þeoden,     þa hyne sio |(þ)rag becwom. 2885 Hu sceal sincþego     7 swyrd(gifu), eall eðelwyn     eowrum cynne, lufen alicgean.     Londrihtes mot þære mægburge     monna æghwylc idel hweorfan,     syððan æðelingas 2890 feorran gefricgean     fleam eowerne, domleasan dæd.     Deað bið sella eorla gehwylcum     þonne edwitlif." XL   Heht ða þæt heaðoweorc     to hagan biodan, up ofer ecgclif,     þær þæt eorlweorod 2895 morgenlongne dæg     modgiomor sæt, bordhæbbende,     bega on wenum, endedogores     7 eftcymes leofes monnes.     Lyt swigode niwra spella,     se ðe næs gerad, 2900 ac he soðlice     sægde ofer ealle: "Nu is wilgeofa     Wedra leoda, dryhten Geata     deaðbedde fæst, wunað wælreste     wyrmes dædum. Him on efn ligeð     ealdorgewinna 2905 siexbennum seoc.     Sweorde ne meahte on ðam aglæcean     ænige þinga wunde gewyrcean.     Wiglaf siteð ofer Biowulfe,     byre Wihstanes, eorl ofer oðrum     unlifigendum, 193r healdeð higemæðum     |(heafod)wearde leofes 7 la(ð)es.     Nu y(s leodum) wen orleghwile     syððan und[y]r[ne] Froncu(m) 7 Frysum,     fyll cyninges wide weorðeð.     Wæs sio wroht scepen 2915 heard wið Hugas,     syððan Higelac cwom faran flotherge     on Fresn(a) land. Þær hyne Hetware     hilde gehnægdon, elne geeodon     mid ofermægene, þæt se byrnwiga     bugan sceolde. 2920 Feoll on feðan.     Nalles frætwe geaf ealdor dugoðe.     Us wæs a syððan Merewioingas     milts ungyfeðe. Ne ic te Swe(o)ðeode     sibbe oððe treowe wihte ne wene,     ac wæs wide cuð 2925 þætte Ongenðio     ealdre besnyðede Hæðce(n) Hreþling     wið Hrefnawudu, þa for on(med)lan     ærest gesohton Geata leode     Guð-Sci(l)fingas. Sona him se froda     fæder Ohthere(s), 2930 eald 7 egesfull,     hondslyht ageaf abreot brimwisan,     bryda he[ro]de, gomela iomeowl(a)[n]     golde berofene, Onelan modor     7 Ohtheres. 7 ða folgode     feorhgeniðlan, 2935 oð ðæt hi oðeodo(n)     earfoðlice, in Hrefnesholt     hlafordlease. Besæt ða sinherge     sweorda lafe 193v wundum werge.     |(Wean o)ft gehet earmre teohhe     on(d longe) niht, 2940 cwæð, he on mergenne     meces ecgum getan wolde     sum on galgtreowu[m] [feðan] to gamene.     Frofor eft gelamp sarigmodum     somod ærdæge, syððan hie Hygelaces     horn 7 byman, 2945 gealdor ongeaton,     þa se goda com, leoda dugoðe     on last faran. XLI.   Wæs sio swatswaðu     Swona 7 Geata, wælræs weora,     wide gesyne. Hu ða folc mid him     fæhðe towehton! 2950 Gewat him ða se goda     mid his gædelingum, frod, felageomor,     fæsten secean. Eorl Ongenþio     ufor oncirde, hæfde Higelaces     hilde gefrunen, wlonces wigcræft.     Wiðres (n)e truwode, 2955 þæt he sæmannum     onsacan mihte, heaðoliðendum     hord forstandan, bearn 7 bryde.     Beah eft þonan eald under eorðweall.     Þa wæs æht boden Sweona leodum,     segn Higelace. 2960 Freoðowong þone     ford ofereodon, syððan Hreðlingas     to hagan þrungon. Þær wearð Ongenðiow     ecgum, sweordum, blondenfexa     on bid wrecen, þæt se þeodcyning     ðafian sceolde 194r Eafores |anne dom.     Hyne yrringa Wulf Wonreðing     wæpne geræhte, þæt him for swenge     swat ædrum sprong forð under fexe.     Næs he forht swa ðeh, gomela Scilfing,     ac forgeald hraðe 2970 wyrsan wrixle     wælhlem þone, syððan ðeodcyning     þyder oncirde. Ne meahte se snella     sunu Wonredes ealdum ceorle     hondslyht giofan, ac he him on heafde     helm ær gescer, 2975 þæt he blode fah     bugan sceolde. Feoll on foldan.     Næs he fæge þa git, ac he hyne gewyrpte,     þeah ðe him wund hrine. Let se hearda     Higelaces þegn brade mece,     þa his broðor læg, 2980 ealdsweord eotonisc     entiscne helm brec(an) ofer bordweal.     Ða gebeah cyning, folces hyrde     wæs in feorh dropen. Ða wæron monige,     þe his mæg wriðon, ricone arærdon,     ða him gerymed wearð, 2985 þæt hie wælstowe     wealdan moston. Þenden reafode     rinc oðerne, nam on Ongenðio     irenbyrnan, heard swyrd hilted,     7 his helm somod. Hares hyrste     Higelace bær 2990 He [ðam] frætwum feng     7 him fægre gehet 194v leana [mid] |leodum,     7 gelæst[e] swa. Geald þone guðræs     Geata dryhten, Hreðles eafora,     þa he to ham becom, Iofore 7 Wulfe     mid ofermaðmum. 2995 Sealde hiora gehwæðrum     hund þusenda landes 7 locenra beaga,     ne ðorfte him ða lean, oðwitan mon     on middangearde, syðða[n] hie [ma] ða     mærða geslogon. 7 ða Iofore forgeaf     angan dohtor, 3000 hamweorðunge,     hyldo to wedde. Þæt ys sio fæhðo     7 se feondscipe, wælnið wera,     ðæs ðe ic [wean] hafo, þe us seceað to     Sweona leoda, syððan hie gefricgeað     frean userne 3005 ealdorleasne,     þone ðe ær geheold wið hettendum     hord (7) rice, æfter hæleða hryre,     hwate Scildingas, folcred fremede,     oððe furður gen eorlscipe efnde.     Me is ofost betost, 3010 þæt we þeodcyning     þær sceawian, 7 þone gebringan,     þe us beagas geaf, on adfære.     Ne scel anes hwæt meltan mid þam modigan,     ac þær is maðma hord, gold unrime,     grimme gecea[po](d), 3015 7 nu æt siðestan     sylfes feore beagas [geboh]te;     þa sceall brond fretan, 195r æled þeccean;     |nalles eorl wegan maððum to gemyndum,     ne mægð scyne habban on healse     hringweorðunge, 3020 ac sceal, geomormod,     golde bereafod, oft, nalles æne,     elland tredan. Nu se herewisa     hleahtor alegde gamen 7 gleodream.     Forðon sceall gar wesan monig morgenceald     mundum bewunden, 3025 hæfen on handa;     nalles hearpan sweg wigend weccean,     ac se wonna hrefn, fus ofer fægum,     fela reordian, earne secgan,     hu him æt æte speow, þenden he wið wulf     wæl reafode." 3030 Swa se secg hwata     secggende wæs laðra spella.     He ne leag fela wyrda ne worda.     Weorod eall aras. Eodon unbliðe     under earna næs, wollenteare,     wundu[r] sceawian. 3035 Fundon ða on sande     sawulleasne, hlimbed healdan,     þone þe him hringas geaf ærran mælum.     Þa wæs endedæg godum gegongen,     þæt se guðcyning, Wedra þeoden,     wundordeaðe swealt. 3040 Ær hi þær gesegan     syllicran wiht, wyrm on wonge     wiðerræhtes þær, laðne licgean.     Wæs se legdraca 195v grimlic gry[regiest]     |gledum beswæled. Se wæs fiftiges     fotgemearces 3045 lang on legere.     Lyftwynne heold nihtes hwilum,     nyðer eft gewat dennes niosian.     Wæs ða deaðe fæst, hæfde eorðscrafa     ende genyttod. Him big stodan     bunan 7 orcas, 3050 discas lagon     7 dyre swyrd, omige þurhetone,     swa hie wið eorðan fæðm þusend wintra     þær eardodon. Þonne wæs þæt yrfe     eacencræftig, iumonna gold,     galdre bewunden, 3055 þæt ðam hringsele     hrinan ne moste, gumena ænig,     nefne God sylfa, sigora Soðcyning     sealde þam ðe he wolde - He is manna gehyld     - hord openian, efne swa hwylcum manna     swa him gemet ðuhte. XLII.   3060 Þa wæs gesyne     þæt se sið ne ðah þam ðe unrihte     inne gehydde wræce under wealle.     Weard ær ofsloh feara sumne.     Þa sio fæhð gewearð gewrecen wraðlice.     Wundur hwar þonne 3065 eorl ellenrof     ende gefere lifgesceafta,     þonne leng ne mæg, mon mid his [mæ]gum,     meduseld buan. 196r Swa wæs Biowulfe,     |þa he biorges weard sohte searoniðas.     Seolfa ne cuðe 3070 þurh hwæt his worulde gedal     weorðan sceolde. Swa hit oð domes dæg     diope benemdon þeodnas mære,     þa ðæt þær dydon, þæt se secg wære     synnum scildig, hergum geheaðerod,     hellbendum fæst, 3075 wommum gewitnad,     se ðone wong strude. Næs he goldhwæte     gearwor hæfde agendes est     ær gesceawod. Wiglaf maðelode,     Wihstanes sunu: "Oft sceall eorl monig,     anes willan, 3080 wræc adreog[an],     swa us geworden is. Ne meahton we gelæran     leofne þeoden, rices hyrde,     ræd ænigne, þæt he ne grette     goldweard þone, lete hyne licgean,     þær he longe wæs, 3085 wicum wunian     oð woruldende. Heoldon heahgesceap.     Hord ys gesceawod, grimme gegongen.     Þæt gifeðe [wæs] to swið þe ðone     þyder ontyhte. Ic wæs þær inne     7 þæt eall geondseh, 3090 recedes geatwa,     þa me gerymed wæs, nealles swæslice     sið alyfed inn under eorðweall.     Ic on ofoste gefeng micle mid mundum     mægenbyrðenne 196v hordgestreona,     hider |ut ætbær 3095 cyninge minum.     Cwico wæs þa gena, wis 7 gewittig.     Worn eall gespræc, gomol on gehðo,     7 eowic gretan het, bæd þæt ge geworhton     æfter wines dædum in bælstede     beorh þone hean, 3100 micelne 7 mærne,     swa he manna wæs wigend weorðfullost     wide geond eorðan, þenden he burhwelan     brucan moste. Uton nu efstan     oðre [siðe] seon 7 secean     [on] searogeþræc, 3105 wundur under wealle.     Ic eow wisige, þæt ge genoge     neon sceawiað beagas 7 brad gold.     Sie sio bær gearo, ædre geæfned,     þonne we ut cymen, 7 þonne geferian     frean userne, 3110 leofne mannan,     þær he longe sceal on ðæs Waldendes     wære geþolian." Het ða gebeodan,     byre Wihstanes, hæle hildedior,     hæleða monegum boldagendra,     þæt hie bælwudu 3115 feorran feredon,     folcagende godum togenes:     "Nu sceal gled fretan weaxan wonna leg     wigena strengel, þone ðe oft gebad     isernscure, þonne stræla storm,     strengum gebæded, 3120 scoc ofer scildweall.     Sceft nytte heold, fæ[ð]ergearwum fus,     flane fulleode." Huru se snotra     sunu Wihstanes 198r acigde of corðre     |cyniges þegnas, s[yf]on[e] [tosom][n]e,     þa selestan. 3125 Eode eahta sum     under inwithrof. (H)ilderinc sum     on handa bær æledleoman.     se ðe on orde geong. Næs ða on hlytme,     hwa þæt hord strude, syððan orwearde     ænigne dæl 3130 secgas gesegon     on sele wunian, læne licgan.     Lyt ænig mearn þæt hi ofostli(c)[e]     ut geferedon dyre maðmas.     Dracan ec scufun, wyrm ofer weallclif,     leton weg niman, 3135 flod fæðmian     frætwa hyrde. Þæt wæs wundengold     on wæn hladen, æghwæs unrim,     æþelinge boren, har[um] hilde,     to hrones næsse. XLIII   Him ða gegiredan     Geata leode 3140 ad on eorðan     unwaclicne, helm[um] behongen,     hildebordum, beorhtum byrnum,     swa he bena wæs. Alegdon ða tomiddes     mærne þeoden, hæleð hiofende,     hlafor[d] leofne. 3145 Ongunnon þa on beorge     bælfyra mæst, wigend weccan.     W(ud[u]r)ec astah, sweart ofer swi[o]ðole,     swogende l(et) (wop)e bewunden.     Windblond gelæg, oð þæt he ða banhus     gebrocen hæfd[e] 3150 hat on hreðre.     Higum unrote modceare mændon,     mondryhtnes (cw[e]a)lm. 198v Swylce giomorgyd     |[Ge]at[isc] [an]meowle [ : : : : ... : : : :]     [b]undenheorde [sang] sorgcearig     sælðe geneah[he] 3155 þæt hio hyre [here]g[æn]gas     hearde ond[r]ede, wælfylla wo[r]n,     [w]erudes egesan, hyðo [7] hæf[t]nyd.     Heofon rece swealg. Geworhton ða     Wedra leode [hlæo] on h[o]e,     se wæs heah 7 brad, 3160 [wæ]gliðendum     wide gesyne, 7 beti[m]bredon     on tyn dagum beadurofes becn,     bronda lafe. Wealle beworhton,     swa hyt weorðlicost foresnotre men     findan mihton. 3165 Hi on beorg dydon     beg 7 siglu, eall swylce hyrsta,     swylce on horde ær niðhedige men     genumen hæfdon. Forleton eorla gestreon     eorðan healdan, gold on greote,     þær hit nu gen lifað 3170 eldum swa unnyt     swa hyt [ære]r wæs. Þa ymbe hlæw riodan,     hildedeore æþelinga bearn,     ealra twelfa, woldon [cearge] cwiðan,     kyning mænan, wordgyd wrecan,     7 ymb w[er] sprecan. 3175 Eahtodan eorlscipe     7 his ellenweorc duguðum demdon,     swa hit ged[efe] [bi]ð, þæt mon his winedryhten     wordum herge, ferhðum freog[e],     (þonne) he forð scile of l[i]chaman     [læded] weorðan. 3180 Swa begnornodon     Geata leode hlafordes [hry]re,     heorðgeneatas. Cwædon þæt he wære     wyruldcyning, manna mildust     (mon[ðw]ær)ust leodum liðost,     7 lofgeornost.